(ارائه مطلب از : علیرضا دادونژاد)

 نقش و جایگاه محیط زیست امروزه روز بر هیچکس پوشیده نیست . کره زمین به عنوان تنها کره مسکون نیازمند اتخاذ روشهای نوین و اجرایی مناسب بوده تا بشر بتواند همچنان بر روی آن به زندگی ادامه دهد . کشور ایران نیز از این قاعده مستثنی نبوده و در بخشهای مختلف سازمان حفاظت محیط زیست و بویژه بخش محیط طبیعی و محیط بانی که موضوع این بحث می باشد نیازمند بازنگریهای اساسی می باشد . نگارنده با توجه به اینکه در مقاطع مختلف در معیت محیط بانان بوده ، از نزدیک با مشکلات این عزیزان آشنایی دارم ، از این روضروری دانستم مطالبی را هر چند گذرا در این زمینه به رشته تحریر درآورم.

 محيط بانان افرادی هستند كه بر اساس شرح وظايف قانوني، مسووليت اجراي قوانين و مقررات صيد، شكار، حفاظت و بهسازي محيط زيست را در سطح حوزه استحفاظي خويش به عهده دارند. آنان در حفاظت از حيات وحش، اكوسيستم، جلوگيري از آلودگي محيط زيست، ممانعت از تجاوز به مناطق تحت كنترل سازمان هاي حفاظت محيط زيست و منابع طبيعي خدمت مي كنند. محل خدمت اين محيط بانان نيز عرصه هاي تحت مديريت حفاظت زيست از جمله پارك هاي ملي، مناطق حفاظت شده، پناهگاه حيات وحش، مناطق شكار ممنوع و تالاب هاي بين المللي است .  

 اين افراد بر اساس سوابق خدمتي، علمي و كاري خود به : كمك محيط بان، محيط بان درجه سه، دو و يك تقسيم مي شوند و در صورت ارتقاي درجه به عناوین سرمحيط دار سه، دو و يك دست می یابند . اگرچه محيط بانان از نظر قوانين استخدامي، كارمند دولت محسوب مي شوند؛ اما با توجه به شرايط كاري خود، وضعيتي شبيه نيروهاي انتظامي يا شبه نظامي دارند. اين در حالي است كه هنگام درگيري مسلحانه يا خطرات مشابه که به اقتضاء وظایف شغلی اجتناب ناپذیر می باشد ، فقط قوانين كارمندان دولتي  ( و نه نیروهای نظامی – انتظامی )  در مورد آنان اعمال مي شود. به اين ترتيب محيط بانان در درگيري با افراد متخلف كه بيشتر آنها را شكارچيان مسلح غيرقانوني تشكيل مي دهند، از حمایت ضعیفی برخورداربوده و قوانين حمایتی نيروهاي نظامي و انتظامي نيز در مورد آنان مصداق پيدا نمي كند. لذا چنانچه در درگيري با شكارچيان غيرمجاز، يكي از محيط بانان به آنان صدمه اي وارد كند يا آنان را به قتل برساند، مشمول پرداخت ديه و قصاص مي شود. از همين روست كه محيط بانان از عدم وجود حمايت هاي قانوني لازم  بشدت ناراضي و البته دلسرد شده اند .

لازم به ذکر است در بهمن سال 87 و متعاقب صدور دستورالعمل جديد مقرر شد  تا از اين پس تمام يگان هاي مسلح 21 سازماني كه يگان حفاظت نظامي دارند از جمله سازمان محيط زيست تحت فرماندهي نيروي انتظامي قرار گيرد. بر اساس این دستورالعمل سازمان محيط زيست كه داراي محيط بانان مسلح می باشد ، با تعيين فرمانده آنها از سوي نيروي انتظامي تحت نظارت و كنترل نيروي انتظامي قرار گرفته ؛ به طوري كه نيروي انتظامي، فرمانده يگان مسلح اين سازمان را به عنوان مامور به خدمت درخواهد آورد. اين طرح البته مي تواند چند مزيت داشته باشد، با اين حال برخي از كارشناسان محيط زيست معتقدند نيازهاي كارشناسي و تخصصي محيط بانان در اين طرح ديده نشده است؛ چراكه اساساٌ محيط بانان كارشناساني هستند كه به عنوان يگان نظامي و حفاظتي، پايه اصلي حيات سازمان محيط زيست را تشكيل مي دهند. البته مشکلات محیط بانی و محیط بان به این جا ختم نشده و در این زمینه می بایست به فقدان امکانات مناسب ، وضعیت معیشتی محیط بانان ، عدم تعریف صحیح حمل و استفاده از سلاح ، و کمبود نیروی انسانی نیز اشاره داشت که از حوصله این بحث خارج است .

در پایان روز محیط بان را خدمت تمامی این عزیزان تبریک گفته و از خداوند متعال آرزوی سلامتی و توفیق هرچه بیشتر این قشر سختکوش ولی گمنام را خواستارم .