صنعت دخانیات تهران وبررسی معضلات زیست محیطی آن

 ( ارائه مطلب از: مجید سیری ، روشنک رستمی)

بعد از کشف توتون وفراگیرشدن استفاده آن دراروپا وسایر نقاط جهان ، به واسطه حمله پرتقالیها به جنوب کشوروتصرف جزیره هرمز ، کشف ومصرف توتون درایران نیز فراگیرشد . ازآن زمان به بعد خرید وفروش این محصول دردست تجار بود تا اینکه درسال 1294 ه.ش برای اولین بار  « قانون انحصار دولتی دخانیات » به تصویب مجلس وقت رسید.

 بعدها درسال های 1302و1307درقانون انحصارتغییراتی داده شد .براساس قانون مصوب اسفند ماه سال 1307 حق واردات ، صادرات ، خرید وفروش ، تولید ، واگذاری وحمل ونقل مواد دخانیات وانواع کاغذ ومتفرعات آن ، درسراسر کشور درانحصار دولت قرار گرفت . هم اکنون مناطق عمده ای ازاستان گیلان ،مازندران ،گرگان وآذربایجان زیرکشت توتون قراردارد.

شرکت دخانیات ایران درسال 1307باهدف توسعه وپیشرفت صنعت دخانیات کشوربصورت انحصاری تشکیل گردید ودرسال 1314حدود 15 هکتار زمین درمحل کنونی یعنی کارخانجات مرکزی دخانیات واقع در خیابان قزوین برای احداث کارخانه های موردنظر اختصاص داده شد. درسال 1316موسسه انحصار دخانیات ایران به عنوان یک سازمان بزرگ صنعتی واقتصادی کشور گشایش یافت و شروع به کار نمود.همزمان با احداث کارخانجات عظیم سیگارتسازی ، به لحاظ تامین مواداولیه مورد مصرف درخطوط تولید اقدام به تاسیس واحدهای دیگری به نام کارخانجات جنبی گردیده ، که شامل تهیه مخلوط ، فیلترسازی ، برق ، کارتن سازی ، جعبه سازی ، چاپخانه ، درودگری ، تعمیرات وقطعه سازی ، ساختمان وخدمات ، تهویه وبخار ، آزمایشگاه وامکانات رفاهی شامل شیرخوارگاه ، مهدکودک ، سالن نهارخوری ، باشگاه ورزشی ، فروشگاه تعاونی کارکنان ، درمانگاه ، اماکن آموزشی ونیز راه اندازی ایستگاه آتش نشانی و... نمود.

دربدو شروع بکار میزان تولید کارخانجات سیگارت سازی تهران ، سالیانه بالغ بر 600 میلیون نخ سیگارت بدون فیلتربود. به تدریج با افزایش درآمد مصرف کنندگان ، ارتقاء طبقه اجتماعی قشرمتوسط جامعه ، گسترش وبسط فرهنگ شهرنشینی وقاچاق سیگارتهای خارجی و... سبب تغییر ذائقه مصرف کنندگان به مصرف سیگارتهای فیلتردارشد. بدین روی ضرورت تغییرات عمده واساسی درتجهیزات وتولیدات شرکت دخانیات بوجود آمد. براساس همین نیاز شرکت دخانیات بامشارکت شرکت آرجی رینولدز آمریکا نسبت به تولید سیگارت وینستون درکارخانجات تهران اقدام نمود.

نخستین فرآورده هایی که بااقبال عامه مواجه شد سیگارتهای : اشنو ، فومن ، گرگان ،افسر،تاج ،اردیبهشت ونیز انواع سیگاربرگ «جیگاره» (نوعی سیگار دست پیچ با نیمکوب توتون چپق)وانواع تنباکو ، توتون چپق وتوتون پیپ بود که به مرور سیگارتهای ساخت کارخانجات دخانیات ایران جایگزین کالاهای مشابه خارجی وسیگارتهای دست پیچ بخش خصوصی گردید ومصرف آن به سرعت رو به افزایش نهاد.

تعداد پرسنل شاغل دراین کارخانه درسال 1385 ، 4250 نفربوده که بدلیل اتوماتیک شدن خطوط تولید و اکثردستگاه ها وتعدیل نیروی انسانی ناشی از آن ، تعداد پرسنل آن به حدود 1700 نفر رسیده است. سالنهای تولیدی یک شیفت در شبانه روز به فعالیت می پردازند ودر حال حاضر دارای قسمتهای اداری وپشتیبانی شامل آزمایشگاههای کنترل کیفی، تاسیسات تولید برق وبخار ، تهویه صنعتی ، قسمت تعمیرات قطعات صنعتی ودرودگری ، آتش نشانی ، واحد آشپزخانه وهمچنین ساختمان اموراداری و واحد ایمنی وبهداشت کارمی باشد. بطورکلی کارخانه فوق شامل چهارواحد سیگارت سازی بوده که عملیات سیگارت سازی در3 کارخانه بصورت اتوماتیک ویک کارخانه بصورت سنتی (10%فعالیت کارخانه بصورت سنتی می باشد)انجام می شود ودارای قسمت ساخت فیلتر وکارخانه بسته بندی وتولید سیگارت وجعبه سازی، دوباره سازی یا هموژنیزه درحال حاضر تعطیل وفرآیند آن درخارج ازکارخانجات موصوف انجام می گردد وهمچنین فرآیند عمل آوری ازتوتون خام دراستان گیلان انجام می پذیرد.

مواد اولیه سیگار

انواع توتون ، کاغذ مخصوص سیگار، فیلتر

توتون یکی از محصولات باارزش کشاورزی وجزء گیاهان صنعتی می باشد . توتون ازخانواده بادمجانیان وازجنس نیکوتیانا وگونه مورداستفاده درسیگارت می باشد که گیاهی یکساله است . ترکیبات توتون مانند سایر محصولات گیاهی ازدوقسمت اصلی (آلی ومعدنی) تشکیل شده که درکیفیت توتون نقش عمده ای دارند ،انواع توتون شامل تیپ غرب : ویرجینیا – بارلی ، تیپ شرق : تیکلاگ ، باسماسریس ،تیپ نیمه شرق : ترابوزان ، سامسون .

برگ توتون برحسب کیفیت رنگ ، جنس ، نحوه خشکانیدن ، اندازه ومکانیسم تخمیر تقسیم بندی های متفاوتی دارد.

پروسه تولید کارخانه به اختصار

انواع توتون فرآوری شده ← تهیه توتون مخلوط ← تغذیه پنوماتیک ← قسمت سیگارت سازی← انبارتعدیل رطوبت ←   ماشین بسته بندی سیگار ←  کنترل کیفی دستی ← بسته بندی درکارتن←انبار محصولات

 

 نکات حائز اهمیت از نقطه نظر محیط زیست :

-         درکارخانه های KT & G ، GDوBAT سیگارت سازی بطوراتوماتیک انجام می شود.

سالنهای مذکوردارای آلودگی هوا ناشی از گردوغبارتوتون می باشند ، که جهت این سالنها فیلتراسیون هوا تعبیه گردیده است.

-         سالنهای تولید سیگارت الف وب که عملیات تهیه سیگار رابصورت سنتی انجام می دهند.

سالنهای موصوف واجد سیستم فیلتراسیون هوا میباشند لیکن در محل جداسازی توتون ازکاغذ وفیلتر درخصوص سیگارهای ضایعاتی (سالن بوراکی) دارای آلودگی هوا بوده وهیچ اقدام عملی دراین خصوص صورت نگرفته است.

-         سالن چاپ واحد که عملیات چاپ روی لیبل های سیگار راانجام می دهند  .

دراین سالن ضایعات جوهر ناشی ازفعالیت واحد جمع آوری ودفع می گردد.

-         پساب انسانی  ، قسمت عمده معضلات زیست محیطی واحد مربوط به ورود فاضلاب انسانی خام وبدون تصفیه به آبهای زیرزمینی  بوده که با پیگیریهای متعدد بعمل آمده توسط این اداره سیستم تصفیه فاضلاب انسانی درمرحله بهره برداری آزمایشی قرارگرفته است.

-         ضایعات وپسماندهای ناشی از فعالیت واحد ، کارخانه واجد محل جمع آوری ضایعات می باشد که کلیه ضایعات اعم از ضایعات فویل ، کاغذ ، فیلتر ، سیگارهای ضایعاتی ، خاک توتون ( ناشی ازفعالیت dust collectorهای سالنهای تولید سیگارت)درمحل موصوف
جمع آوری وپس از بسته بندی به مرکز دفن زباله کهریزک انتقال می یابند.

همچنین ضایعات مقوا بعد از جمع آوری وبسته بندی به فروش میرسند.

اقدامات اجرایی انجام گرفته جهت رفع آلودگیهای مطروحه

-    بکارگیری سیستم فیلتراسیون هوا در کلیه سالنهای تولید سیگارت (به استثناء سالن بوراکی )

-     اقدام جهت احداث سیستم تصفیه فاضلاب انسانی

-     ساماندهی وایجاد مرکز جمع آوری ضایعات وپسماندهای ناشی از فعالیت وانتقال به خارج از کارخانه

پیشنهادات

- ارائه راهکار مناسب جهت رفع آلودگی هوا وگرد وغبارناشی از سالن بوراکی (احداث سیستم فیلتراسیون مناسب وکارآمد) وسایر سالنهای تولیدی

- راه اندازی وبهره برداری مستمراز سیستم تصفیه فاضلاب انسانی ونظارت مستقیم برعملکرد آن

- احداث فضای سبز مشجر (با عنایت به امکان وجود فضای کافی درمحل واحد ولزوم افزایش فضای سبز شهری) با توجه به کمبود فضای سبز کارخانه

- ارائه برنامه عملیات پسماندها ( جمع آوری ، تفکیک ، بازیافت ، بی خطرسازی ، دفع) درراستای اجرای مواد 7 و23 قانون مدیریت پسماندها)

چشم اندازهای تولید بیوگاز

( ارائه مطلب از : نیلوفر مرادی )

مقدمه

اگر چه مصرف گسترده انرژي حاصل از سوختهاي فسيلي رشد سريع اقتصادي جوامع پيشرفته صنعتي را به همراه داشته ، اما بواسطه انتشار آلايندههاي‎ حاصل از عمل احتراق و افزايش دي اكسيد كربن در اتمسفر و پيامدهاي آن، جهان را با تغييرات برگشت ناپذيري روبرو ساخته است كه افزايش دماي زمين، تغييرات آب و هوايي، بالا آمدن سطح آب درياها و در نهايت تشديد منازعات بين المللي از جمله اين پيامدها محسوب مي‎شوند؛ از سوي ديگر كاهش شديد مواد سوختي نظير نفت، زغال سنگ و گاز طبيعي و غيرقابل تجديدپذير بودن اين سوختها و پيش بيني افزايش قيمتها بيش از پيش بر اهميت و لزوم جايگزيني سيستم انرژي فعلي تأكيد دارد و يكي از اين گزينه‎ها، استفاده از انرژي ناشي از منابع زيست توده مي‎باشد. در برخي مناطق صعب العبور كه امكان استفاده و دسترسي به ساير منابع انرژي وجود ندارد با ايجاد دستگاههاي بيوگاز مي‎توان جوابگوي بسياري از معضلات انرژي مورد نياز منطقه بود؛ در ضمن آنچه كه انرژي بيوگاز را نسبت به ساير انرژيهاي تجديدپذير متمايز مي‎كند جمع ‎آوري و كنترل مواد آلي زائد شهرها و صنايع مي‎باشد كه تأثير بسزايي در حفاظت محيط زيست داشته و از ورود گازهاي گلخانه‎اي زياد به اتمسفر زمين جلوكيري مي‎نمايد. در برنامه‎ها و سياستهاي بين المللي نقش مهمي به منابع تجديد پذير انرژي محول گرديده است؛ اما سازگار نمودن اين منابع با سيستم فعلي مصرف انرژي جهاني هنوز با مشكلاتي همراه است كه بررسي و حل آنها حجم وسيعي از تحقيقات علمي جهان را در دهه‎هاي اخير به خود اختصاص داده است. متأسفانه شرايط اقتصادي و توسعه تدريجي كاربرد اين انرژي ها و استفاده از منابع فسيلي ارزان مانع رشد چشمگير اين نوع انرژي ها گرديده است. بيوگاز بعنوان يكي از اين انرژيها، از تجزيه و تخمير زباله‎ها و ساير باقيمانده‎هاي كشاورزي، فضولات انساني و حيواني و فاضلابهاي صنعتي با توليد گاز متان بدست مي‎آيد. بيوگاز بعنوان يك حامل انرژي مي‎تواند جايگزين بسيارمناسبي براي سوختهاي فسيلي باشد.

 

ادامه نوشته

پسماندهای صنعتی ، بلاتکلیف

( ارائه مطلب از محمد علیزاده )

 پسماندهاي مختلف حاصل اجتناب ناپذير استفاده گسترده از مواد شيميايي و محصولات و فرآورده هاي صنعتی مختلف در زندگي روزمره مي باشد . تجربيات جهاني نشان داده است كه چنانچه بر پسماندها مدیریت مناسب صورت نگرفته و این مواد  با شيوه هاي علمي و فني به مواد با مخاطرات كمتر تبديل نشوند و يا بطور اصولي و به روش متناسب دفع نگردند ، منشاء مخاطرات بسیار زیاد و تهدیدات فراوانی خواهند شد. بدیهی است اين توجهات مي بايست شامل انجام تمهیدات مدیریتی نظیر كاهش و به حداقل رساندن توليد پسماندها در مبداء ، تولید کالاهائی با قابلیت بازیافت بیشتر و سهل تر ،‌ تفکیک و جمع آوري صحيح ، بازيابي و دفع اصولي آنها باشد.از سوی دیگر معمولا اقداماتی نظیر كاهش آلودگیها ، بازيابي و استفاده مجدد از پسماند ها ، ‌توليد محصولات سازگار با محيط زيست ، افزايش راندمان مصرف مواد اوليه و كاهش پسماند ها از زاویه کلان اقتصادی توجیه پذیر  و قابل بررسی است و معمولا باعث افزایش سود اقتصادي در سطح خانواده ها ، واحد هاي صنعتي و لایه های متنوع  اجتماعی دیگرمي گردد. مديريت صحيح پسماندهاي صنعتی غالبا شامل مراحل مختلفی است . حذف، تفکیک و يا كاهش مقدار پسماند در مبداء، بازيابي پسماندها ، تصفيه پسماندها قبل از دفع و در پایان  به عنوان آخرین گزینه  ، انجام عملیات دفن از اقداماتی است که باید در مدیریت هوشمندانه ، مدبرانه و مسئولانه پسماندها درنظر گرفته شود.

دفع پسماندها:

دفع بي رويه و غير اصولي پسماندها در محيط موجبات آلودگي هاي زيست محيطي را فراهم مي سازد . بر اساس گزارشات موجود ، دفع غير صحيح پسماندها حتي مي تواند باعث انفجار و  آتش سوزي هاي مهيب در محل نگهداری موقت و یا سایت های دفن گردد . سوزاندن مواد توام با بازيابي انرژي آن و سپس دفن پسماندها از روشهاي رايج دفع پسماندها مي باشند. در مدیریت پسماندها ، پسماندهاي ناسازگار نبايد با هم مخلوط شوند . مخلوط نمودن پسماندها ممكن است مديريت پسماندها، پايش و عمليات رفع آلودگيهاي احتمالي را مشكل تر و پر هزينه تر و حتي غير ممكن نمايد .پسماندها از جمله موادی هستند که حتی تا سالهای اخیر مورد بی توجهی قرار گرفته اند. پسماندهای مختلف بر اساس قانون مدیریت پسماندها(مصوب 1383) به پنج گروه اصلی تقسیم بندی شده اند . این قانون اولین قانون مرتبط با مدیریت پسماندها در کشور به شمار می رود و خلا بسیار بزرگی را که تا کنون در خصوص انواع مختلف پسماندها از جمله ، پسماندهای صنعتی ، کشاورزی ، پزشکی و عادی وجود داشته ، تحت پوشش قرار داده است. کاملا مشخص می باشد که در تقسیم بندی به عمل آمده موضوع پسماندهای صنعتی در بین سایر پسماندها از اهمیت بالائی برخوردار است .پسماندهای صنعتی بر حسب نوع تولید و فرایند واحدهای صنعتی میتواند تنوع بسیار فراوانی داشته باشد . به عبارتی به ازای هر خط تولید در واحدهای صنعتی ممکن است پسماند خاصی تولید گردد که کیفیت و آثار زیست محیطی آن به نوع مواد و محتوای آن  بستگی خواهد داشت.این پسماندها غالبا ناشی از فرایندهای مختلف شیمیائی میباشند و به همین علت پتانسیلهای خطرآفرینی بیشتری نسبت به پسماندهای عادی در محیط زیست ایجاد خواهند نمود.بر اساس بررسی های به عمل آمده بخش عمده ای از پسماندهای صنعتی شامل حلال های شیمیائی ، ترکیبات فلزات مختلف ، مواد نفتی ، رنگها و ... میباشند که اثرات تجمعی هر یک از موارد در کنار مخلوط غیر همگن سایر مواد در بسیاری از موارد غیر قابل محاسبه و غیر قابل پیش بینی است. بر اساس طبقه بندی  وزارت صنايع و معادن كشور، صنایع مختلف در 9 شاخه اصلي ، 23 زيرشاخه ، 126 زير شاخه فرعي قرار مي­گیرند. هر یک از گروه های صنعتی انواع خاصی از پسماندها را تولید خواهند نمود.

وضعیت موجود:

به منظور بررسي خصوصيات كمي و كيفي پسماندهای صنعتي میبایست  مطالعات میدانی جامع و دقیقی صورت گیرد. بررسی اولیه این مطالعات نشان دهنده این است که، حجم پسماندهای صنعتي توليدشده توسط واحدهای صنعتی کشور اعم از واحدهای بزرگ صنعتی مانند پالایشگاه ها و واحدهای پتروشیمی و یا کارگاه های خرد مانند واحدهای آبکاری فلزات  مقادیر بسیار بالائی را شامل میشود. برای مثال این مطالعات نشان میدهد مقدار پسماندهای مذکور در شهر تهران و پس از انجام فرایندهای مختلف بازيافت ، بیش از  2000 تن ­در­ شبانه­روز بوده این مواد ، پس از آن توسط پیمانکاران غیر متخصص از واحدهای صنعتی تحویل و به خارج از محوطه شرکتها و کارخانجات  منتقل مي­شود، خوشبینانه ترین حالت این است که پسماندهای مذکور در محل های دفن پسماندهای عادی و در کنار سایر زباله های شهری دفع گردند. محیطی سرشار از شیرابه ناشی از فرایند بیولوژیک که غالبا محیطی اسیدی را فراهم نموده و باعث آزاد شدن بسیاری از مواد از جمله فلزات سنگین از درون محتویات پسماندهای صنعتی خواهد گردید و این منابع با ارزش آبهای زیر زمینی است که در پایان این جریان غیر معقولانه ، پذیرای انبوه آلودگی های مختلف خواهد بود . منابع آبی که ممکن است محل تامین آب شرب و یا آب کشاورزی دیگر مناطق سکونتگاهی باشند.

 همانطور که اشاره شد فعالیت صنایع همراه با تولید پسماند میباشد پسماندهای مذکور، از لحاظ ميزان ايجاد خطر و آلودگي­هاي زيست محيطي میتوانند طبقه بندی شوند ، پسماندهای صنعتی  به دليل وجود تركيبات آلي و معدني مضر و سمي، آلودگی های متعددی را در آبهاي سطحي و زيرزميني، خاك و هوا سبب میشوند. پسماندهائی نظير ضایعات صنایع شيميايي، دارويي، پالايشگاهها، صنايع­آبكاري در گروه پسماندهای بسيار خطرناك جای دارند .برخي واحدهاي داروسازی ، لاستيك، پلاستيك، چرم­سازي و نساجی نیز پسماندهائی تولید میکنند که باید تحت مدیریت قرار گیرند و رها سازی اینگونه از پسماندها در محیط قطعا عواقب زیست محیطی خواهد داشت  و البته بخش عمده ای از پسماندها قابل بازیافت بوده و میتوانند مجددا به چرخه تولید برگردند. بدیهی است ، هر یک از گروه  پسماندهای تعریف شده با توجه به شرایط حاکم باید تحت مدیریت متناسب قرار گرفته و در این بین نقش مشاوران دارای صلاحیت علمی بسیار اثرگذار خواهد بود.

کلیه پسماندها میتوانند ماهیت شیمیائی ، فلزی ، سلولزی ، معدنی ، پتروشیمیائی داشته باشند و در اثر ورود غیر کنترل شده پسماندها به محیط زیست مخاطرات زیادی ایجاد خواهد شد.این واقعیت تلخی است که هم اکنون در بسیاری از نقاط کشور هر روز و به تکرار روی میدهد. موادی که بدون هیچگونه تمهیدات کنترلی توسط افرادی ناآگاه و یا غیر مسئول  به منابع آب و خاک کشور تحمیل شده و پس از طی مسیر طولانی سلامت عموم مردم را نشانه میروند.امروز دیگر حتی به رنگ سبز درختان و سرخی میوه ها باید با شک و تردید نگاه کرد چرا که این ظاهر قضیه است و در ورای این جلوه زیبا و پس از یک بررسی موشکافانه آزمایشگاهی  شاید مقادیر زیادی از سموم مختلف چهره خود را در سبزیجات و میوه های متنوع فصل نمایان کنند. سمومی که تلفات زیادی را از جامعه امروزی و مرفه و پر زرق و برق گرفته و خواهد گرفت.

 پسماندهای صنعتی تنوع بسیار زیادی داشته و شناخت آنها مستلزم وجود دانش تخصصی خواهد بود. برخی پسماندهای این گروه میتوانند خطرات بیشتری را در محیط زیست ایجاد نمایند.این گروه پسماندها تحت عنوان پسماندهای خطرناک و یا به تعبیر قانون مدیریت پسماند ها پسماند ویژه خوانده شده اند. متاسفانه  جامعه امروزی شناخت کافی از اینگونه پسماندها و مخاطرات بسیار جدی آنها نداشته و تولید کنندگان اینگونه از پسماندها غالبا سعی میکنند تا به هر طریق ممکن این مواد خطرناک را از خود دور کنند. این در حالیست که بر اساس قوانین جاری کشور مسئولیت مدیریت اجرائی اینگونه از پسماندها تا مرحله نهائی ، به عهده تولید کننده آن بوده و تولید کننده پسماندهای مذکور باید  تمهیدات فنی متناسبی را جهت ،کنترل  بی خطر سازی آنها اتخاذ نمایند. از طرفی بررسی های کارشناسی نشان دهنده این است که غالب مدیران و مسئولین واحدهای صنعتی کمتر در جریان اهمیت موضوع بوده و در راستای مدیریت علمی و هوشمندانه اینگونه پسماندها کمترین تلاش را صورت میدهند.متاسفانه حجم قابل توجهی از این پسماندها توسط پیمانکاران غیر متخصص و نا آشنا به اصول مدیریت پسماندهای صنعتی  از واحد های صنعتی تحویل گرفته شده و در اراضی حاشیه شهرها و مناطق صنعتی و در کنار رودخانه ها و مسیلها و یا قنات های متروکه و اراضی بایر بدون اعمال هیچگونه تمهیدات کنترلی و پردازش، رها میگردد . سوزاندن پسماندهائی از جنس پلاستیکها و رنگها و مواد شیمیائی  رها شده در این مناطق که در کنار هم صدها ماده خطرناک را ایجاد خواهد کرد   و اثرات تجمعی را در پی خواهد داشت ، در دل سیاهی شب توسط افراد ناآگاه  روی داده و آلودگی شدید هوا را سبب خواهد شد .مه غلیظ صبحگاهی حاشیه کلان شهرهائی مثل تهران که  به جای طراوت و شادابی برای ساکنین ، رخوت و کسالت را بهمراه میآورد ، به راحتی میتوان به این پدیده غیر مبارک و خطرناک نسبت داد . در رابطه با میزان و حجم مواد آلاینده از این دست  هیچگونه آمار دقیقی در دست نیست و هیچ کس قادر نخواهد بود میزان خسارات وارده به محیط زیست و سلامت عموم مردم  را از این بابت محاسبه نماید. بی شک  ماحصل این اقدام آلودگی منابع آب ، خاک و هوا خواهد بود. سه عنصری که در صورت آلودگی ، سلامت محیط و بهداشت عمومی را به چالش جدی خواهد کشید و این در حالیست که سازمانهای اجرائی و نظارتی متولی کاهش و کنترل آلودگی هوا  تلاش میکنند تا مراکز ساکن و متحرک ایجاد آلودگی هوا از جمله خودروها و صنایع آلاینده هوا را از طرق مختلف به سوی تامین استانداردهای زیست محیطی هدایت کنند. به هر حال وضعیت موجود به هیچ وجه وضعیت مطلوبی نبوده و باید هر چه سریعتر توسط مسئولین ذیربط و بویژه نمایندگان مردم تحت پیگیری  قرار گیرد.

یک برنامه توانمند :

در رابطه با امور محیط زیست ، قطعا صرف طرح مسئله کمکی به رفع آن نخواهد نمود و مقصود از ارائه این مقاله افزایش آگاهی و احساس مسئولیت متولیان  امر  و کلیه کسانی است که به نوعی با اینگونه از مواد در ارتباط هستند میباشد . در ادامه با اذعان به این نکته که بسیاری از معضلات زیست محیطی به علت چالشهای ناشی از سوء مدیریت  ، نا آگاهی  و عدم وجود احساس مسئولیت روی میدهد، به برخی از اقدامات اولویت دار در زمینه مدیریت پسماندهای صنعتی میپردازیم .این پیشنهادات به شرح زیر قابل ارائه هستند.

1.    تلاش در جهت شناسائی کلیه واحدهای صنعتی تولید کننده پسماندهای صنعتی و ویژه که هم اکنون به صورت ناقص و پراکنده و ناپیوسته صورت میپذیرد.

2.    تعیین نوع، میزان ، طبقه بندی و پراکنش پسماندهای صنعتی و  ویژه  در واحد های شناسائی شده

3.    تهیه بانک اطلاعاتی و بکارگیری از سیستم GIS در مدیریت پسماندهای صنعتی  

4.    تدوین برنامه نظارت و پایش واحدهای صنعتی مشمول در خصوص مدیریت پسماندها

5.    تلاش در جهت اجرای مواد قانونی مسکوت مانده در قانون مدیریت پسماندها   

6.    انجام هماهنگی های بین سازمانی از جمله ، سازمان صنایع  و معادن  در موضوعات سیاست گذاری و هماهنگی با دستگاه قضائی در موضوعات حقوقی  ، قوانین و مقررات بازدانده

7.    اطلاع رسانی فراگیر از طریق رسانه های استانی در خصوص قوانین ، آئین نامه ها و دستورالعملهای ذیربط و همچنین مخاطرات ناشی از عدم مدیریت این مواد

8.    انجام آموزشهای لازم به واحدهای صنعتی از طریق دانشگاه ها و موسسات آموزشی معتبر در خصوص اهمیت موضوع ، نحوه کنترل و اقدامات لازم در مواقع  اضطراری

9.    سیاست گذاری کلان در برنامه های توسعه کشور در خصوص جلوگیری از صدور مجوز واردات کالاها و فرایندهای صنعتی با فناوریهای ناسازگا ر با محیط زیست

10.   هدایت صنایع مشمول به سمت کاهش تولید پسماند و مدیریت علمی پسماندها با در نظر گرفتن حمایتهای مختلف مالی و معنوی (فعال کردن صندوق ملی محیط زیست در این زمینه )

11.   حمایت از شرکتها ، موسسات و دانشگاه هائی که  به نوعی توان ارائه خدمات در بخش پسماندها را دارند.

12.   بررسی نواقص و کاستی های قوانین و مقررات جاری و تلاش در جهت رفع آنها 

آلودگی سموم دفع آفات نباتی در کشور ؛ واقعیتی فراموش شده

 ( ارائه مطلب از : روشنک رستمی )

ازابتدای به وجود آمدن تمدن ، بشر پیوسته درپی محصولات کشاورزی بوده وباافزایش جمعیت جهان ، این کوشش شدت بیشتری یافته است. درطول تاریخ ، درامردستیابی به محصولات بیشتر پیشرفت های چشمگیری حاصل شده است.اولین پیشرفت شاید انتخاب  گونه هایی از گیاهان وپیوندهای جدید بوده که هنگام باروری محصول ازلحاظ کیفیت ومقاومت دربرابر بیماریها دارای ویژگیهای برتری بودند. پیشرفت بعدی ، اصلاح وتقویت خاک به کمک کودهای مختلف بود، که باانجام این عمل بعدها ازمیزان آفات کاسته می شد.

اما درحال حاضر استعمال آفت کشها بسیاررایج شده وهرروز برمیزان استفاده ازآفت کشهای  مصنوعی افزوده می شود.درکشورهای توسعه یافته درسالهای اخیر به سبب معلوم شدن آثارسوء آفت کشها برسلامت مواد غذایی ، درخصوص استفاده از آفت کشها برروی میوه ها ، محصولات تازه خور و حبوبات محدودیتهایی درنظر گرفته شده است وقوانینی سخت وجدی نیز دراین زمینه وضع شده است، به طوری که استفاده ازچند آفت کش درکشورهای صنعتی ممنوع شده است.

سموم شیمیایی دفع آفات نباتی به عنوان یکی ازدستاوردهای فناوری عصرحاضر از آلاینده های مهم محیط زیست به شمار میروند. استفاده بی رویه وناآگاهانه ازآنها باعث بروز ناهنجاریها، نامتعادل شدن چرخه زیست محیطی  انسان ودیگر موجودات زنده خواهد شد. استفاده ازسموم شیمیایی به دلیل تاثیر قاطع وقابل رویت برروی آفات ومصرف آسان آنها به شدت افزایش یافته است.

به طور كلي سموم مورد استفاده در كشاورزي در مقابل مزيت‌هاي معدودي كه به آن‌ها نسبت داده شده اثرات منفي يا زيان‌آور متعددي براي محيط زيست دارند كه برخي از مهمترين آن‌ها به قرار زير است:

1 ـ افزايش مقاومت ژنتيكي آفات؛

2 ـ نابود كردن دشمنان طبيعي آفات و تبديل آفت‌هاي ضعيف به آفت‌هاي قويتر؛

3 ـ كم اثر شدن آفتكش‌ها و نياز به توليد مداوم آن‌ها به صورت قويتر (بادزبالا)؛

4 ـ قابليت جابجايي و انتشار در عوامل جاندار و بي‌جان؛

5 ـ اثرات كوتاه مدت بر سلامت و بهداشت انسان.  

6   ـ اثرات بلندمدت بر سلامت و بهداشت انسان.

باتوجه به مشکلات زیست محیطی ناشی از مصرف بی رویه وغیرعقلانی سموم ، امروزه دراکثر کشورهای جهان تدابیر ویژه ای درارتباط با بقایای آفت کشها درمواد غذایی ،  دارویی ،آرایشی به مورد اجراگذاشته شده است.دردهه های اخیر دربسیاری ازکشورهای جهان ،تحت عناوین مختلف برنامه هایی جهت کاهش مصرف سموم وجلوگیری ازآلودگی های ناشی از آن اجراگردیده است.

اما متاسفانه علیرغم آنکه بیش ازنیم قرن ازورود سموم شیمیایی به کشور می گذرد ، آثار مخرب این مواد به طور کلی مورد مطالعه قرارنگرفته است وقوانین ومقرراتی جهت کاهش مصرف سموم شیمیایی وکنترل مصرف آنها تدوین نگردیده است ولذا منابع واطلاعات کتابخانه ای دراین خصوص بسیار محدود است.

درحالیکه متخصصان محیط زیست وکشاورزان هنوز برسراستفاده از آفتکشها بحث می کنند، بسیاری ازسازمان ها درپی یافتن چاره معقول تر ،یعنی استفاده بهینه از این مواد هستند. مساله استفاده ازآفتکشها درکشاورزی ،حساسیت ونگرانی را نه فقط درمیان متخصصان محیط زیست درسراسر جهان ، بلکه دربین قانون گذاران ، سازمان های غیردولتی و مصرف کنندگان برانگیخته است.

ازاینرو باتوجه به فقدان تحقیقات لازم به خصوص با نگرش زیست محیطی دربخش کشاورزی ونیز توجه برنامه های توسعه به حفظ محیط زیست وتولید محصول سالم وباعنایت به عدم وجود قوانین ومقررات کافی درخصوص چگونگی مصرف سموم شیمیایی دفع آفات ، لزوم بررسی وضعیت موجود مصرف سموم ، بررسی قوانین موجود وتدوین وارائه راهکارهای حقوقی برای کاهش مصرف سموم احساس می شود.

دراین راستا فعاليت‌هاي مناسب براي كاهش مصرف سموم عبارتند از:

·   بهينه سازی عمليات كشاورزي: در واقع عمليات كشاورزي و زراعتي بايد انتخاب شود كه آفات و بيماري‌ها را به حداقل برسانند، مثل فعاليت‌هاي كاليبره كردن تجهيزات سمپاشي، توجه به زمان‌بندي صحيح سمپاشي.

·   آموزش: برنامه آموزشي درجه‌بندي شده براي مصرف‌كنندگان مختلف آفتكش‌ها شامل مصرف كنندگان كشاورزي، جنگلبانان، باغبانان، عوامل كنترل آفات، كارگردان بهداشت عمومي.

·   ترويج: ارائه همكاري و راهنمايي فني براي كمك به كشاورزاني كه مديريت تلفيقي آفات و يا توليد ارگانيك را شروع كرده‌اند.

·   كاهش خطر: مصرف سموم خطرناك بايد ممنوع شود و ساير آفتكش‌ها ازنظر استفاده اشتباه آنهاكنترل شوند و چنانچه خطرناكند، مالياتي بر اين آفتكش‌ها درنظر گرفته شود.

·   سنجش ميزان پيشرفت: تمام برنامه‌ها در تمام بخش‌هاي درگير بايد از نظر ميزان پيشرفت سنجيده شوند، مثل مقادير مصرف سالانه در منطقه و ميانگين سالانه تعداد سمپاشي‌ها و...

·   تشویق بخش‌هاي مورد هدف: خط‌مشي‌هاي كاهش مصرف جامع بايد كليه فعاليت‌هاي فردي، نهادي، شهري و بخش خصوصي را تشويق كند.

زباله و نقش آن در آلودگیهای زیست محیطی

 ( ارائه مطلب از : علیرضا دادونژاد )

مديريت زايدات شهري در كشور ما در جهت  كنترل  مواد زايد جامد  بخصوص  زباله هاي صنعتی ، سمّي و خطرناك  امری اجتناب ناپذير به نظر می رسد . تولید هزاران تُن زباله در شهرهاي مختلف كشور با آلودگي های متفاوت و خاص خود ، مسئله ايست كه با توجه به افزايش جمعيت و توسعه صنعت و تكنولوژي مي‌بايستي در صدر برنامه هاي بهداشت و محيط زيست كشور قرار گيرد. بدين لحاظ و باتوجه به اهميت مسئله در اين مطلب سعی شده تا حدودی به خطرات ناشی ازدفع غیراصولی زباله و پیامدهای زیست محیطی آن پرداخته شود .

        در ايران  روزانه بالغ بر 50000 تُن مواد زايد جامد توليد مي‌شود كه این امر با در نظر گرفتن رشد جمعيت و توسعه صنعت به گونه ای موجبات افزایش مواد زايد جامد  و به تبع آن تغييرات فيزيكي ـ شيميايي را فراهم آورده است. به طوريكه برنامه هاي جمع آوري و دفع زباله موجود جوابگوي نيازهاي اين بخش از كار نمی باشد . امر جمع آوري، دفع، بازيافت و اصولا مديريت مواد زايد جامد در ايران با توجه به نوع و كيفيت زباله هاي ايران تفاوت فاحشي با ساير كشورهاي جهان دارد، لذا بكارگيري هر گونه تكنولوژي بدون مطالعات دقیق و بررسی های کارشناسی درراستای شناخت مواد و سازگاري با عوامل محلي نتیجه مطلوبی در بر نخواهد داشت. وجود 70 درصد مواد آلي قابل كمپوست و بيش از 40 درصد رطوبت در زباله هاي خانگي از يك سو و تفاوت فاحش آب و هوا و شرايط زيست محیطی در مناطق مختلف كشور با سبك و فرهنگ منحصر به خود از سوي ديگر خود دليلي بر مردود دانستن استفاده بي رويه از تكنولوژي‌هاي وابسته به خارج است، تجربه سال‌ها ركود در عمل آوردن كمپوست و پرداخت هزينه هاي گزاف جمع آوري و دفع زباله  نشانگر اهميت اين مسئله در برنامه هاي محيط زيست كشور است. توجه به امر بهداشت و سلامت جامعه و رعايت جنبه هاي پيش‌گيري قبل از درمان بدون توجه به سيستم‌هاي جمع آوري و دفع مواد زايد كه مسبب اصلي آلودگي در شهرها و  روستاهاي كشور است، امكان پذير نيست. اشاعه بيماري كيست هيداتيك، بروز گهگاه وبا، انواع بيماري‌هاي پوستي همچون ليشمانيوز و سلسله بيماري‌هاي سرطان‌زا و سكته هاي نابهنگام در جوامع كنوني كه معمولا به مواد فساد پذير و پس مانده هاي شيميايي محيط زيست نسبت داده مي‌شود ماحصل تداخل صدها نوع مواد سمي و عفونت‌زا با زباله هاي شهري و انتشار آن‌ها در آب، خاك و هواي زندگي روزمره ماست. اصول بهداشت و بهسازي محيط ، در هر شهر ايجاب مي‌كند كه زباله ها در حداقل زمان از منازل و محيط زندگي انسان دور شده و در اسرع وقت دفع گردند. پيدايش اين ايده (دفع بهداشتي زباله در محيط زيست) در قرن نوزدهم ميلادي به مشابه يك دستورالعمل بهداشتي، شهروندان را به رعايت آن ملزوم مي‌ساخت.اهميت دفع بهداشتي زباله ها موقعي بر همه روشن خواهد شد كه خطرات ناشي از آن‌ها بخوبي شناخته شود. زباله ها نه فقط باعث توليد بيماري، تعفن و زشتي مناظر مي‌گردند، بلكه مي‌توانند به وسيله آلوده كردن خاك، آب و هوا خسارات فراواني را ببار آورند. به همان اندازه كه تركيبات زباله مختلف است، خطرات ناشي از مواد تشكيل دهنده آن‌ها نيز مي‌توانند متفاوت باشند. جمع آوري، حمل و نقل و آخرين مرحله دفع اين مواد بايستي به طريقي باشد كه خطرات ناشي از آن‌ها در سلامتي انسان به حداقل ممكن كاهش يابد.                                                         

آلودگي‌ آب

آب شرط اصلي ادامه حيات در جهان است، سرعت افزايش جمعيت، بهبود سطح بهداشت و پيشرفت‌هاي صنعتي در سطح جهان بيش از پيش باعث محدود شدن منابع آب شده است، در كشور ما مسئله كمبود آب بخصوص در امور صنعت و كشاورزي مشكلات فراواني را به بار آورده است. مصرف زياده از حدّ آب در شهرها و اسراف‌هاي بي رويه در این زمينه خود تشديد كننده اين مشكل است. گرمسير بودن مناطق مختلف كشور و عدم وجود منابع آب كافي از يك سو و عدم كنترل آلودگي آب به وسيله تخليه فاضلاب‌ها و زباله هاي شهري و صنعتي از سوي ديگر تاثير زيانبخشي در اقتصاد و بهداشت جامعه ما دارد. همچنين تخليه مواد زايد جامد و مايع (زباله و فاضلاب‌ها) در محيط به وسيله جاري شدن آب‌هاي سطحي اعم از جويبارها، رودخانه ها و ديگر آب‌هاي حاصل از بارندگي به نقاط مختلف موجب انتشار آلودگي مي‌گردند و اين در حاليست كه متاسفانه در بعضي از شهرهاي ما دفع   بي رويه زباله اكثرا به وسيله تخليه مواد به جويبارها صورت مي‌گيرد و يا دفن غير بهداشتي آن در سراشيبي‌ها و ديگر اماكن كه مغایر با  ضوابط حفاظت آب‌هاي زيرزميني است انجام شده كه از نظر بهداشت محيط كاملاً خطرناك است. مخصوصاً اينكه محل تخليه و يا دفن در خاك‌هاي سبك شني و يا در حوالي رودخانه ها و چشمه سارها باشد.

  آلودگي خاك

زباله ها  كه خودتركيبي ازفضولات انساني  حيواني و بسياري ديگر از مواد زائد صنعتي و كشاورزي می باشند، متاسفانه در آخرين مرحله دفع به خاك و يا آب منتقل مي‌شوند. كالاهاي مصنوعي كه از مواد پلاستيكي ساخته شده اند پس از استعمال به صورت مواد زائد تجزيه نشدني در زباله انباشته و در خاك باقي مي‌مانند زيرا پليمرهاي مصنوعي (نايلون) بر عكس پليمرهاي طبيعي موجود در پشم و پنبه به علت نبودن آنزيم ويژه، سال‌ها جهت تجزيه در طبيعت به صورت خام و بدون تغيير باقي مي‌ماند. اين مواد خود باعث خلل در تبادل آب و هوا و ديگر عكس‌العمل‌هاي فيزيكي و شيميايي خاك می شوند. ريشه گياهان بواسطه مجاورت و يا احاطه شدن توسط مواد پلاستيكي موجود در خاك، دچار اختلال در جذب آب و غذای مصرفی خود می شوند. که با گذشت زمان در اطراف ريشه حرارت، رطوبت و خواص شيميايي كاملاً غيرمتعادلي بوجود مي‌آید كه موجب کندی رشد و يا خشكي گياه مي‌شوند. انواع مختلف قوطي‌هاي كنسرو، لاستيك‌هاي مستعمل، لاشه هاي اتومبيل، فضولات بيمارستان‌ها و مواد شيميايي كارخانه ها كه هم اكنون در اغلب شهرها جزو لاينفك زباله هاي شهري هستند به خارج از شهر منتقل و  در دامان طبيعت پراكنده و يا دفن مي‌شوند. نتيجه اين عمل، تجزيه هايي است كه طي ساليان دراز خطرات مهيبي را در آب و خاك منطقه بوجود آورده و موجب بيماري‌هاي گوناگوني در انسان، حيوان و كليه موجوداتي كه در آن منطقه زندگي مي‌كنند مي‌شود. ازجمله امور متداول در استفاده مجدد از زباله هاي شهري، تهيه كمپوست است كه هم اكنون در بسياري از شهرهاي پيشرفته دنيا معمول است.  در ايران متاسفانه بدون مطالعه در سيستم تهيه كمپوست، نوع كمپوست و امكانات مصرف، اقدام به تاسيس كارخانه هايي شده است كه نتايج حاصل، مطلوب نبوده که آلودگي‌هاي زیست محيطی جوامع شهري و روستايي ما را تشديد مي‌نمايد. امروزه به علت پيشرفت صنايع سنگين که مصرف زياده از حد فلزات سنگين را در پی دارد كه با ورود به محیط زیست خسارات زيادي را به بار مي‌آورند.ازدياد فلزات سنگين مثل جيوه، سرب، كادميوم و آرسنيك در كمپوست و نتيجتاٌ در خاك، بيماري‌هاي گوناگوني از جمله مسموميت‌ در انسان را موجب مي‌شود.

 آلودگي هوا

   در اين زمينه گفته مي‌شود احتراق مواد پلاستيكي كه متاسفانه امروزه به ميزان فراواني در زباله ها وجود دارند صرفنظر از ديوكسين‌ها، توليد گازهايي همچون گاز كربنيك، انيدريد سولفوره، گازهاي سمّي كلره و غيره مي‌نمايد كه فوق‌العاده خطرناك بوده و موجبات آلودگي شديد هوا فراهم می آورد. شايان ذكر است در مناطقي كه مبادرت به ايجاد زباله سوز مي‌شود تعبيه هواكش‌هاي طويل و فيلترهاي ويژه اي كه طبق ضوابط محيط زيست قادر به جلوگيري از آلودگي‌هاي هوا باشند از ضروريات امر است. گازهاي حاصل از تخميرهاي هوازي و غير هوازي در مراكز دفن زباله قادرند به طبقات زيرين خاك نفوذ كرده و اختلالاتي در خاك‌هاي زراعي به وجود آورند. طبق مطالعات انجام شده در نواحي نزديك به جايگاه هاي دفن زباله ميزان گاز متان (CH4) تا حدود 60 درصد و گاز كربنيك (CO2) حداكثر تا 30 درصد تاييد شده است كه قطعا در جلوگيري از رشد و نمو صحيح گياهان منطقه موثر می باشد. 

حشرات

در این مورد می توان به خطرات ناشي از وجود مگس اشاره کرد، به خصوص مگس خانگي که از نظر انتشار بسياري از باكتري‌هاي بيماريزا دارای اهميت مي‌باشد.  بيش از 40 هزار نوع مگس در انتشار بسياري از امراض همچون اسهال‌هاي آميبي و باسيلي، تراخم، حصبه و شبه حصبه، وبا، سِل، جذام، طاعون و سياه زخم نقش دارند که در این زمینه ساختن مستراح‌هاي بهداشتي در شهرها و روستاها و حفظ محيط زيست از  فضولات فساد پذير انساني و حيواني  از جمله عواملي است كه باعث جلوگيري از توليد و رشد لارو مگس خواهد شد. مواد زايد صنعتي اعم از فرآورده هاي گياهي، ميوه ها، فضولات كشتارگاه ها و غيره چه در شهرها و چه در مراكز توليد و مصرف مي‌تواند محل پرورش لارو (كرمينه) مگس قرار گيرد. در صورتي كه روش دفع زباله به صورت تلنبار كردن در فضاي آزاد باشد كرمينه مگس در داخل زباله كه از نشر حرارت، رطوبت و مواد غذايي مناسب ترين محيط به شمار مي‌رود رشد و نمو كرده و پس از رسيدن زمان بلوغ به منازل و اماكن مجاور پرواز مي‌نمايد.                                                              

جوندگان

سالم سازي محيط بخصوص كنترل زباله ها چه در امر جمع آوري و چه در دفع بهداشتي آن‌ها مفيدترين راه مبارزه با جوندگان مي‌باشد و بديهي است كه يكي از خطرناكترين مضرات عدم توجه به دفع زباله رشد و نمو و انتشار موش در شهرها است. تبعات ناشی از خطرات ازدياد موشها در سطح شهرها را نمي‌توان با هيچ بودجه اي جبران نمود.از اين نظر اينگونه موجودات بالقوه ناقل بسياري از بيماري‌هاي انساني هستند. ناراحتي‌هاي حاصل از موش‌ها از يك گاز گرفتگي ساده تا تب تيفوس و طاعون متفاوت است. موش و ساير جوندگان براي توليد مثل و ازدياد جمعيت خويش به سه چيز احتياج دارند، غذا، آب و پناهگاه كه هر سه در به نوعی در زباله هاي شهري وجود دارد.                                            

 محل دفن زباله 

  انتخاب زمين مناسب براي دفن زباله هاي شهري، مهمترين عمل در دفن بهداشتي محسوب مي‌شود كه بايد با دقت كافي و همكاري ادارات و موسساتي چون حفاظت محيط زيست، بهداشت محيط، سازمان آب منطقه اي، سرجنگلداري، كشاورزي و منابع طبيعي و نيز با تشريك مساعي شهرداري‌ها انجام شود. محل دفن بهداشتي زباله بايد حداقل به مدت 25 سال محاسبه شده و درمسير توسعه شهر نباشد. اين امر هم از نظر ايجاد ترافيك ناشي از رفت و آمد كاميون‌هاي زباله كش و هم از نظر مسائلي كه در اجراي عمليات در محل دفن مورد توجه است، حائز اهميت ميباشد. انتخاب نوع زمين براي طراحي دفن بهداشتي زباله و عمليات بهره برداري و نيز ابزار مورد نياز تاثير بسزائي در اين زمينه خواهد داشت. بطور خلاصه فاكتورهاي مهمي كه در انتخاب محل دفن زباله بايد مورد توجه قرار گيرند، عبارتند از توجه به بهداشت و سلامت عمومي، سطح زمين مورد نياز، توپوگرافي منطقه، مطالعات هيدرولوژي و زمين شناسي جايگاه، قابليت دسترسي به خاك پوششي مناسب، قابليت دسترسي به محل دفن، فاصله شهر تا محل دفن، رعايت جهت بادهاي غالب، زهكشي محل دفن، هزينه ها و استفاده هاي آتي از زمين و توجه خاص به طرح جامع توسعه شهري.

 به هرشكل در راستاي جمع آوري و دفع اصولي زايدات توجه به رفاه پرسنلي، تهيه قانون صحيح و عاري از نقص مديريت پس ماند ها ازجمله مواردي است كه مي‌بايستي در برنامه مديريت زايدات شهري كشور مدنظر قرار گيرد. آنچه مسلّّم است بهره گيري از تجربه هاي كسب شده باعث میشود بتوانیم راهكارهاي اساسي و خطوط اصلي روند اين مديريت را در سال‌هاي آتي ترسيم نمايیم.همچنين انجام مطالعات لازم جهت بررسي وضعيت جمع آوري و دفع زباله در شهرهاي مختلف كشور توليد زباله كمترو در عين حال ارائه و تصويب قوانين و استانداردهاي لازم در اين زمينه با توجه خاص بر مواد زايد سمي و خطرناك بويژه زباله مراكز بهداشتي درماني كشورميتواند ما را در رسيدن به اهداف تعيين شده كمك كند. تامين اعتبارات لازم جهت بهبود بهداشت محيط شهرها از طريق وزارت كشور بويژه توسعه صنايع بيوكمپوست، انجام اقدامات اساسي در جهت تامين ماشين آلات مورد نياز به منظور مكانيزه نمودن روش‌هاي جديد  و برگزاري سمينارها و آموزش‌هاي لازم جهت كادرخدمات شهري در شهرداري‌هاي كشور نيز از ديگر مسايلي است كه در اين زمينه  مي بايست مورد توجه قرار گيرد.

نانوفناوری ومحیط زیست ، فرصت ها وتهدیدها

( ارائه مطلب از : فاطمه اکبرپور )

 اگر چه فهم بخشی از پدیده های مقیاس ،هزارها سال قبل مطرح بوده است اما شناخت عمومی روندها مفاهیم پایه وحوزه های تاثیرگذار نانوفناوری در دهه اخیر صورت پذیرفته واز ابتدای قرن جدید میلادی به عنوان فناوری اساسی وکلیدی آینده وتحرک موج جدید نوآوری های فناورانه ،در مجامع فعال جهانی محسوب گردیده است.تمام کشورها از فرصت موجود برای رسیدن به یک کشور توسعه یافته وکسب منافع اقتصادی بزرگ برنامه های خود را اعلام کرده اند وسران این کشورها در مواردی متعدد از عزم جدی خود برای توسعه فناوری نانو سخن گفته اند در کشور ایران نیز ضرورت داشتن برنامه های بلند مدت برای توسعه فناوری نانو مورد توجه مسئولان ومتخصصان کشور بوده وتشکیل ستاد ویژه توسعه فناوری نانو نیز با همین هدف صورت گرفته است.برای هر فناوری جدید در مرحله اول ایجاد آمادگی در بخش های مختلف جامعه ضرورت دارد برای فناوری نانو که کاربردهای آن در همه عرصه های صنعت واجتماع گسترده است لازم است که حرکت ترویجی بزرگی وجود داشته باشد که همه افراد وسازمان های سیاست گذار ،تصمیم گیرنده ومجریان بخش های خصوصی و دولتی آگاهی لازم را برای ورود به این عرصه کسب کنندمیلیونها سال است که در طبیعت ساختارهای بسیار پیچیده وبا ظرافت نانو متری ساخته می شود.اکنون علم بشری در آستانه رسیدن به این عرصه می باشد تا ساختارهای         بی نظیری که در طبیعت یافت می شود را بسازد نانو فناوری یک رشته جدید نیست بلکه رویکردی جدید در تمام رشته ها از جمله غذا ودارو،پزشکی،الکترونیک،کامپیوتر،انرژی ومحیط زیست می باشد. فناوری نانو قادر به ظهور تواناییهای غیر قابل تصور می باشد که به طور خلاصه به شرح زیر است:

_ ساخت مواد سبک ومحکم برای مصرف در صنعت

_ کاهش شدید تقاضا برای سوخت های فسیلی

_ از بین بردن آلاینده های شهری وصنعتی

_ از بین بردن کامل عوامل خطرناک جنگ های شیمیایی ومیکروبی

_ ارسال دقیق دارو به آدرسهای مورد نظر در بدن وافزایش طول عمر

علم محیط زیست نیز از کاربردهای این فناوری بی نصیب نیست.آلودگی روز افزون محیط زیست در اثر عوامل آلاینده گوناگون استفاده از این فناوری را موجه می سازد.

مفهوم فناوری نانو

نانو کلمه ای یونانی وبه معنای کوچک است وبرای تعیین مقدار یک میلیاردیم یک کمیت به کار   می رود این اصطلاح برای مطالعه عمومی روی ذرات اتمی ومولکولی بکار برده می شود فناوری نانو بر حسب تعریف عبارت از توانایی هدایت وکنترل ماده در ابعاد نانو متری وبهره برداری از خواص وپدیده های فیزیکی ،شیمیایی وزیستی این مقیاس در مواد ،ابزارها وسیستم های جدید است کاربردهای وسیع این فناوری به همراه پیامدهای اجتماعی ،سیاسی وحقوقی آن این علم را به عنوان یک زمینه فرا رشته ای مطرح نموده است استفاده از این فناوری در کلیه علوم پزشکی ،پتروشیمی وصنایع دفاعی الکترونیک ،کامپیوتر و محیط زیست باعث شده که تحقیقات در زمینه نانو بعنوان یک چالش اصلی علمی وصنعتی پیش روی جهانیان باشد،لذا محققین وصنعتگران  ایران باید جایگاه و وضعیت خویش را در خصوص این موضوع مشخص نمایند.

 

تأثيرات سودمند فناوري نانو بر محيط زيست

برخی کاربردهای این فناوری که می تواند جهت رسیدن به اهداف توسعه پایدار موثر باشد به شرح زیر است:

1-    کاهش پدیده گرمایش جهانی

با توجه به رشد روز افزون استفاده از منابع سوخت های فسیلی برای مقاصد گوناگون حمل ونقل ،صنایع ،تولید برق ودیگر موارد ،گازهای گلخانه ای از جملهCO₂      با سرعت بیشتری نسبت به قبل در حال انتشار در اتمسفر زمین هستند که این امر باعث لطمات وصدمات جدی به لایه محافظ ازن شده است از موارد بسیار پراهمیت دیگر پیدایش پدیده گرمایش جهانی در دهه های اخیر است که در نتیجه اعتیاد بیش از حد انسان به استفاده از سوخت های فسیلی به عنوان منبع اصلی تامین انرژی مطرح شده است به کمک نانو فناوری می توان منابع تامین انرژی را از سوخت های فسیلی به سوی انرزی های نو وتجدید پذیر همانند انرژی خورشید ،باد وآب سوق داد و بدین وسیله به تدریج منابع عمده آلاینده را محدودتر نمود تا 20 سال آینده نانو فناوری نقش بسیار عمده ای در جایگزینی سوخت های فسیلی توسط انرژی های نو خواهد داشت به خصوص که توانمندی فوق العاده ای برای حضور وظهور در سلولهای خورشیدی (فتوسل ) دارد به نظر می رسد که دو راه برای کاهش آلودگی های ناشی از سوخت های فسیلی وجود دارد اولین راه استفاده از فن آوری های جدید واز جمله نانو فناوری برای افزایش  بهره وری صنایع است و دومین راه نیز کنار گذاشتن کامل منابع سوخت های فسیلی است که البته دور از دسترس می نماید.برای استفاده از سوخت های رایج محققان نانو فیلترهایی را طراحی نموده اند که می توانند مولکولهای زیان آور وسمی سوخت وفراورده های سوختی را از آنها جدا نمایند هم چنین این فیلترها می توانند مانع خروج گاز CO₂ حاصل از فعالیت های صنعتی وتولیدی به اتمسفر شوند از دیگر کاربردهای نانو فناوری در ارتباط با کاهش پدیده گرمایش جهانی تولید مواد افزودنی است که با اضافه نمودن آنها به سوخت ،هم میزان انتشار گازهای گلخانه ای وهم میزان مصرف سوخت کاهش   می یابد به عنوان مثال می توان به نانو اکسید سریم اشاره نمود که با استفاده از نانو فناوری در کشور انگلستان تولید شده است وتا 5% میزان مصرف سوخت وانتشار آلاینده ها را کاهش می دهد.

2-    انرژی های کارا وسازگار با محیط زیست

بهبود بازدهی تولید انرژی وذخیره آن هم از جهات اقتصادی ،وهم از جهات زیست محیطی مزایای زیادی در پی دارد باید توجه داشت که میزان مصرف انرژی به عنوان عامل پدید آوردن مخاطرات زیست محیطی نیست بلکه منابعی که امروزه بشر برای تامین انرزی از آنها استفاده می کند دارای اثرات سوئی هستند که بیشتر خود را در آلودگی هوا نمایان می سازند از جمله منابعی که  می توان امروزه از آنها به عنوان انرژی سبز وپاک استفاده نمود انرژی های خورشیدی،آب،باد ونیز هیدروزن است در جستجو برای منابع سوختی جایگزین می توان از هیدروژن به عنوان گزینه ای   ایده آل برای استفاده در صنعت وحمل ونقل نام برد هیدروژن هم ساختاری ساده دارد هم به وفور یافت می شود وقابل تولید است وهم هیچ گونه آلودگی ایجاد نمی کندبرای ذخیره سازی انرژی مواد باید دارای خصوصیات زیر باشند:

دمای تفکیک وتجزیه پایین ،ظرفیت نگهداری بالا ،فشار تجزیه متعادل ومعمول ،گرمای کم مورد نیاز برای تغییر حالت تا انرژی مورد نیاز برای آزادسازی هیدروژن حداقل شود،هزینه پایین ،وزن کم تا در وسائل نقلیه ای که با این سوخت حرکت می کنند قابل حمل باشند وپایداری کافی در برابر رطوبت واکسیژن. هیدروژن می تواند در جامدات بوسیله جذب فیزیکی وجذب شیمیایی ذخیره شود در مورد اول نانوذرات با سطح رویه زیاد مورد نیاز است که از جمله می توان به موادی اشاره کرد که توسط روسی وهمکاران او معرفی شدند وقابلیت جذب ونگهداری هیدروژن در دمای K78  وفشار bar30 را دارند در مورد دوم می توان به مواد تثبیت کننده کاتیونی فلزات در زئولیت ها اشاره کرد باید یادآورشدکه توسعه انرژی های سبز مستلزم تحقیقات در زمینه های انرژی خورشیدی ،آب،باد،تولید هیدروژن،انتقال انرژی وابزار ووسایل کنترل آلودگی هاستنتایج تحقیقاتی که در زمینه استفاده از انرژی خورشیدی به عمل آمده است نشان دهنده قابلیت ظهور نانوفناوری در سلولهای خورشیدی است که با استفاده از آن در نانو کاتلیست ها حتی می توان با انرژی خورشید هیدروژن مورد نیاز را از آب تامین کرد.به کمک نانوفناوری می توان لایه های نیمه هادی را در سلولهای خورشیدی ایجاد کردکه به هنگام تابش خورشید الکترون آزاد کرده وانرژی الکتریکی با بازدهی بالا تولید می نمایند در نهایت باید خاطر نشان کرد که به وسیله نانو فناوری می توان انرژی را هم بیشتر از نیاز بشری وهم پاکتر ذخیره نمودبه علاوه با کمک نانو فناوری می توان از تلفاتی که در جریان انتقال انرژی صورت می پذیردجلوگیری نمود به عنوان مثال در خطوط انتقال برق نانو سیم هایی به کار می گیرند که در زمستان یخ خود را آب کرده واز تلفات برق تا حد زیادی جلوگیری می نمایند.

3-نظارت وکنترل بر محیط زیست

از ویژگی های منحصر به فرد نانو مواد انتظار می رود که بتواند پیشرفت های زیادی در گسترش وتوسعه سیستم های نظارتی وکنترل بر محیط زیست به وجود بیاورند علاوه بر این پیشرفت ها در زمینه فناوری ها وعلوم سنجش واندازه گیری می تواند سرانجام تقابل مواد نانوذرات دست ساخته بشرمهندسی شده وطبیعی در محیط زیست را برای ما آشکار سازد.تحقیقات در این زمینه باید موارد زیر را در نظر بگیرد:

·  فناوری های حسگر زیستی برای بازرسی های محلی

انواع گسترده‌اي از حسگرهاي زيستي و روش هاي مربوطه در طي چند سال گذشته در بازار معرفي شده‌اند. اين دستگاههاي آناليتكي از عناصر تشخيص بيولوژيكي تشكيل مي‌شوند كه با آشكارسازي هاي سيگنال مرتبط هستند (مثلاً آنزيمها، ميكروارگانيزم‌ها و غيره). اين دستگاهها نسبت به حضور و غلظت آناليست واكنش داده و پاسخي قابل اندازه‌گيري توليد مي‌كنند. نانو مواد و نانو ساختار‌هاي جديد مانند نانوذرات، نانوكريستال‌ها، نانو لوله‌هاي كربني، نانوالياف و فيلم نازك بعنوان دستگاه هاي حسگر مشخص شده‌اند، نانوذرات كاربردهاي بسياري در سنسورها دارند.نانوذرات، نانوكريستال‌هاي نيمه‌ هادي درخشان و نقاط كوانتومي دسته‌اي از نانوحسگرهايي هستند كه توانايي آشكار كردن سموم موجود در محيط را دارند و مشخص شده است كه نانو كريستال‌ها و نقاط كوانتومي همراه با پادتن‌ها مي‌توانند بطور همزمان چهار نوع سم را آشكار نمايند. اين نوع نانوسنسورها براي آشكارسازي همزمان چند آلاينده در نمونه‌هاي آب يا خاك با ظرفيت آشكارسازي حساسيت بالا به كار مي‌رود، تحقيقات زيادي بر روي نانوساختارهاي لوله‌اي و متخلخل از قبيل نانو لوله‌هاي كربني انجام شده است، اين نانوساختارها در حسگرهاي زيستي براي افزايش كيفيت و فعاليت بيومولكول هاي ساكن استفاده مي‌شوند. خواص ابعادي، شيمي سطح و الكترونيك نانولوله‌هاي كربني آنها را به موادي ايده‌ال براي استفاده در حسگرهاي شيميايي و بيوشيميايي تبديل نموده است. پيش‌بيني مي‌شود كه فناوري نانو موجب افزايش حساسيت حسگرها و توليد ارزان و خودكار آنها گردد و بتواند در آزمايشگاه و خارج از آن جهت آشكارسازي سريع مواد سمي و بيماريزا ( پاتوژن ) به كار رود. نسل جديدي از نانوذرات به منظور حذف هيدروكربنهاي آروماتيك چندحلقه‌اي كه به سختي از آب يا خاك آلوده حذف مي‌شوند، طراحي شده است.

·  اطلاعات در مورد تنوع ترکیبات شیمیایی وساختار آنها در مقیاس نانو ،تبدیلات آنها به همدیگر وهمچنین تکنیک های سنجش وارزیابی ترکیبات وساختار لایه های سطحی ذرات در مقایسه با ساختار داخلی آنها

·  متدهای ساخت عمومی نانوذرات

وجود نانوذرات در رنگ ها باعث مي‌شود كه رنگها با خواص مطلوب و بهبوديافته با مصرف حلال هاي كمتر توليد شوند. فعاليت سطحي بالاي نانو ذرات نشان دهنده يكي از جالب ترين خصوصيات اين مواد مي‌باشد كه مي‌تواند كاربردهاي وسيعي در صنعت داشته باشد. انتظار مي‌رود فناوري نانو نقش مهمي در حذف آلاينده‌ها ايفا كند، اصلاح خاك آلوده با استفاده از اين فناوري به راحتي صورت پذيرد و همچنين در توسعه فرآيند توليد سبز كه انتشار و توليد مواد زائد را كاهش ‌دهد، مهم واقع شود. فناوري نانو موجب كاهش مصرف مواد خام مورد نياز شده و بنابراين از منابع طبيعي محافظت مي‌نمايد. بطور كلي فناوري نانو با كارآمدكردن دستگاه ها و ابزار مورد استفاده در بخش هاي مختلف و نيز با كاهش مصرف ماده خام و انرژي گامي مؤثر در جهت حفاظت از منابع طبيعي و محيط زيست برداشته است.

 

 

·  بهبودعملکرد حسگرهای محیطی برای سنجش تعامل نانوذراتی که قبلا در محیط قرار گرفته اند ونیز پیش بینی اثرات موادی که در آینده وارد محیط زیست می شوند هم در فاز آب وهم در فازهای هوا وخاک.

·  غشای نانوفیلتراسیون

استفاده از غشاي نانوفيلتراسيون جهت حذف نمك هاي چندظرفيتي عناصري مانند كلسيم، آهن، منگنز، اورانيوم و برخي آفت كشها، راهكار ديگري است كه توسط فناوري نانو ارائه مي‌گردد.

تصفيه آبهاي سطحي و زيرزميني و نيز حذف ميكروارگانيزم ها و كاهش تيرگي و سختي آب و دفع شوري و نمك زدايي آب از ديگر فوايد فنا وري نانو مي‌باشد.

·        کاهش اثرات زیست محیطی صنعت خودرو سازی

-         کاهش مصرف انرژی وهرز آن توسط جایگزین کردن فلزات با مواد سبکتر

-         استفاده از فیلترهای نانو متخلخل دراگزوز خودروها به منظور کاهش آلودگی هوا

-         روغن کاری موتورتوسط مواد نرم کننده نانو

-         افزایش بازده موتورتوسط استفاده از دماها وفشارهای بالاتر با استفاده از نانوذرات مقاوم به این شرایط

-         استفاده از سیستم های انرژی مهربانتر با محیط زیست در ماشین ها

-         استفاده از سل های خورشیدی در سقف اتومبیل برای سیستم تهویه هوا

-         استفاده از سل های سوختی به عنوان نیروی رانش اتومبیل

تأثيرات مخرب فناوري نانو بر محيط زيست

ذرات نانو و فناوري نانو جداي از مفيد بودن مي‌توانند داراي خطرات احتمالي نيز باشند، بنابراين بايد مسائل مرتبط با ايمني و خطرات احتمالي همراه با اين روش هاي جديد را در نظر گرفت. ذرات نانو ممكن است سرعت جهش(mutation) باكتريها را افزايش دهند و تهديدي بالقوه براي محيط زيست و سلامت انسان باشند. عليرغم اينكه فناوري نانو محصولات موجود را مؤثرتر و كارآمدتر مي‌نمايد، اندازه اين ذرات كه جزء خواص مهم آنها است، مي تواند سلامتي و محيط زيست را تهديد ‌نمايد. اين ذرات از گرده‌هاي گل گياهان و مواد حساسيت زاي معمولي نيز كوچكتر هستند و مي‌توانند توليد حساسيت نمايند. اين ذرات مي‌توانند به سيستم دفاعي و ايمني بدن موجودات زنده و انسان حمله كنند. بعضي از اين ذرات مي‌توانند پس از تنفس به كيسه‌هاي هوايي ريه‌ها آسيب برسانند كه در اين بين ماكروفاژها سعي مي‌كنند تا آنها را از بين ببرند و مانع از عبور اين ذرات و ورود آنها به خون شوند وليكن ماكروفاژها در تشخيص ذرات با قطر كمتر از 70 نانومتر دچار مشكل مي‌شوند و اين ذرات مي‌توانند به آساني در خون نفوذ نمايند. گزارش شده است كه نانوذرات مانند كربن سياه و دي‌اكسيدتيتانيوم كه در فرآيندهاي صنعتي كاربرد زيادي دارند و به آلودگي هوا نيز كمك مي‌كنند، موجب ايجاد التهاب و جراحت هاي پوستي شده و در ريه باقيمانده و انباشته مي‌گردند. ذرات اكسيدروي و دي‌‌اكسيد تيتانيوم باعث توليد راديكال هاي آزاد در سلول پوستي شده و به DNA آسيب مي‌رسانند و اين آسيب به DNA موجب جهش (mutation) مي‌شود و تغييراتي در ساختمان پروتئين به وجود مي‌آورد كه ممكن است باعث سرطان و تومور شود.بنظر مي‌رسد كه اكتيويته سطح و اندازه ذره عوامل اصلي در سمي بودن نانو ذرات ‌باشند. منابع احتراق مانند اجاق هاي خوراكپزي گازي، احتراق گاز صنعتي و انواع وسايل گرم كننده خانگي موادي را توليد مي‌كنند كه محتوي صدها يا هزاران نانولوله كربني هستند و ساختارهاي نانو كريستالي دارند. شواهد حاكي از آن است كه نانولوله‌هاي كربني فرآوري نشده مي‌توانند آئروسل را در طي جابجا كردن به وجود آورند. كارخانجاتي كه موادي بر پايه نانولوله‌هاي كربني مانند فولرن توليد مي‌كنند، مي‌توانند باعث از بين رفتن گلوتامين و آسيب اكسيداتيو بر مغز ماهيان شوند. همچنين فولرن در خاك مي‌تواند حركت كرده و توسط كرم هاي خاكي جذب شود و به اين ترتيب وارد زنجيره غذايي شود.نانوذرات طبيعي احتراق احتمالاً مهمترين منبع توليد ذرات نانوي طبيعي در محيط‌زيست مي‌باشند. انتشار نانوذرات مهندسي شده در محيط ‌زيست خطرناك‌تر از ذرات طبيعي است، زيرا آنها مواد جديدي هستند و انسان‌ها و موجودات زنده ديگر ممكن است داراي مكانيزم هاي دفاعي كافي در مقابل آنها نباشند. بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه بطور كلي ذرات نانوكربني و دي‌اكسيدتيتانيوم سمي‌تر از ذرات بزرگ همان مواد هستند.

راههای ورود نانو ذرات به محیط

·        از طریق زباله های صنعتی تخلیه شده

·        محصولاتی که شامل نانوذرات می باشند

·        نشت در طول فرایند انتقال

·        از طریق کارگران

·        نانوذرات مورد استفادهبرای فرایندهای تصفیه آب وهوا

·        نانوذراتی که درهوا آزاد می گردند (استنشاق)

·        از طریق تماس مستقیم با پوست یا از طریق هضم (مثل نفوذ از لوازم آرایشی یا صفحه های خورشیدی)

 

نانو فناوری واجتماع

نانو تکنولوژی ممکن است فعالیتهای اجتماعی ما را تحت تاثیر قرار دهد ومنجر به تغییرات اجتماعی گردد.

·  حمل ونقل

·  توسعه شهری

·  مدیریت دانش

این تغییرات به طور مستقیم یا غیر مستقیم کیفیت محیط زیست را تغییر می دهد.

ضرورت ورود کشورها به عرصه فناوری نانو

اکثر متخصصان وصاحب نظران فناوری نانو را برابر آینده دانسته اند وبه این علم واقع شده اند که شکوفایی بسیاری از فناوری های مهم از جمله فناوری اطلاعات وبیوفناوری به عنوان دو دستاورد عظیم قرن بیستم بدون بهره گیری از فناوری نانو دچار اختلال خواهند شد فناوری نانو نیز به عنوان یکی از مهمترین فناوری های آینده می تواند سلولهای سوختی تازه خلق کند وبه عصر نفت پایان دهد ونه تنها بر اقتصاد کشورهای تولید کننده نفت نظیر ایران تاثیر بسزایی بگذارد بلکه کل تولید صنعتی در سطح جهان را دگرگون می کند وکشورهای پیشرو در این امر را از مشکلات زیست محیطی که اکنون به آن گرفتار هستند نجات می دهد وتاثیرات جدی بر فقر و ثروت در هر نقطه از جهان       می گذارد.مهمترین دلایل ضرورت توجه کشورها به نانوفناوری به قرار زیر است:

1-   تاثیر اساسی نانو فناوری بر رشد وپیشرفت بسیاری از فناوری ها

ماهیت فرا رشته ای فناوری نانو به عنوان توانمندی تولید مواد،ابزار وسیستم های جدید با دقت اتم ومولکول ،موجب تعریف کاربردهای بسیاری در عرصه های مختلف علمی وصنعتی شده است .

2-   تاثیر نانو فناوری بر امنیت جهانی

نانو فناوری به لحاظ دفاعی هم فرصت است وهم تهدید این فناوری کاربردهای زیادی در امور نظامی دارد بخش دفاعی کشورهای مختلف به تحقیق وتوسعه نانو فناوری گرایش دارند این کاربردها از لباس های محافظ تا پرنده های بسیار کوچک ،تجهیزات اطلاعاتی وبسیاری موارد دیگر است وهم اکنون با حمایت وزارتخانه های دفاع کشورهایی نظیر :آمریکا ،ژاپن ودیگر کشورهای اروپایی به صورت پروژه های تحقیقاتی در حال انجام است.این فناوری از این جهت برای کشورها تهدید محسوب می شود،اما برای کشورهایی که با استفاده از روند موجود جایگاهی را در آینده امنیت جهانی برای خود در نظر بگیرند فرصت خواهد بود با توجه به تنوع فناوری ها در آینده رقابت بین المللی کشورها نقش دارد.

نتیجه گیری

در سالهاي اخير، پيشرفتهاي سريع علوم و فنون به وي‍‍ژه در زمينه نانوتكنولوژي، تحولاتي بزرگ را در زمينه هاي پزشكي، كشاورزي، صنعت، محيط زيست و علوم پايه زيستي در پي داشته است.

امروزه نقش نانوتكنولوژي در همه ابعاد روشن است، اما جنبه ديگر اين توانمندي، خطرات احتمالي مرتبط با استفاده از محصولات فناوري نانو است كه در صورت رعايت نكردن قوانين و مقررات خاص ايجاد مي شود. بنابراين ضمن تاكيد بر اهميت فناوري نانو، لازم است آيين نامه هايي جهت انجام ايمن و سالم استفاده از محصولات نانو تهيه و تدوين گردد تا بر اساس آن بتوان كنترل و نظارت بر كليه فعاليتهاي نانوتكنولوژي را اعمال كرد. در واقع دولتها موظفند كه علاوه بر تدوين استراتژي ملي و تصويب چارچوب سازماني براي نانوتكنولوژي، شرايط قانوني تحقيق و توسعه را مشخص نمايند. از اينرو پيشنهاد مي شود يكي از اين زيرساختهاي قانوني، قانون ايمني نانو (nanosafety) باشد. در واقع، ايمني نانو به سياستها و روشهاي اتخاذ شده جهت اطمينان ازكاربرد بي خطر محصولات نانو از نظر محيط زيست و سلامت انسان اطلاق مي شود. از اينرو تدوين اين سياستها و قوانين امري ضروري بنظر مي رسد. كما اينكه در حال حاضر در برخي از كشورهاي پيشرفته مانند ايالات متحده امريكا، انگلستان، فرانسه، آلمان و ژاپن قوانين ايمني نانو وجود دارد و در هر يك از بخش هاي مرتبط با محصولات نانو كميته هايي مشغول فعاليت مي باشند. كشورهايي مانند چين و هند نيز قوانيني در اين مورد وضع كرده اند و در حال سازماندهي كميته ها مي باشند. از اينرو تدوين اين قوانين و برنامه ريزي جهت سازماندهي كميته هاي مرتبط، در كشور ما نيز امري ضروري بنظر   مي رسد. کشور ایران نیز باید با آگاهی بر وظیفه حیاتی خود به سیاست گذاری در امر توسعه وفناوری کشور اقدام نماید تحقیقات نشان می دهد که اتخاذ راهبردهای سنجیده صحیح در زمینه مدیریت علوم وفناوری ها می تواند دستاوردهای عظیمی برای کشور به ارمغان آورد.بدین ترتیب که دولت تشویق وتسهیلاتی را برای اجرای راهبردهای اولویت دار فراهم نماید تا بدینوسیله محققان،سرمایه گذران و...را به سمت این رشته ها سوق داده وبتواند جهت رسیدن به اهداف توسعه پایدار همگام با برنامه های توسعه کشور اقدام نماید.برای رسیدن به این اهداف زیر ساختهایی به شرح زیر لازم است:

1-   زیر ساختهای فیزیکی شامل آزمایشگاه محلی،عمومی وبسترهای سخت افزاری

2-   زیر ساختهای فرهنگی نظیر آموزش عمومی،فرهنگ سازی وجلب توجه افکار عمومی

3-   زیر ساخت دانش فنی شامل تربیت نیروی انسانی وایجاد مراکز مشاوره

4-   راهبردهای نانو فناوری به معنای سیاست گذاری کلان مناسب وهمچنین راهبری تئوریک تحقیقات صنعتی

 منابع:

[1]. Gidaspow , D. and Jiradilok , V.,Nanoparticle gasifier fuel cell for sustainable energy future ,Journal of Power Sources , Volume 166,Issue 2,15 April 2007,Pages 400-410.

[2].Reinhold ,C., Greener nanostructures :Nanotechnology ,Materials Today ,Volume 10 ,Issue 5 ,May 2007 ,Page 9.

[3].www.aftab.ir

[4]-پی نینتی کریشنا رائو،توسعه پایدار(اقتصاد سازوکارها)،ترجمه یاوری،احمدرضا،1385،انتشارات دانشگاه تهران

[5]-مجموعه مقالات آموزش محیط زیست،1382،جلد1،سازمان حفاظت محیط زیست.

[6]- سند برنامه ریزی ملی نانوتکنولوژی ایران،کمیته مطالعات سیاست نانو تکنولوژی ،1380.