تاملی در بند 20 ماده 55 قانون شهرداریها

 ( ارائه مطلب از : شینا انصاری )

 ماده 55 قانون شهرداریها دارای 28 بند است که به بیان وظایف قانونی شهرداریها اختصاص دارد . به موجب بند 20 ماده یاد شده اصلاحی 27 بهمن سال 1345 جلوگیری از ایجاد و تاسیس تمامی اماکنی که به نحوی موجب بروز مزاحمت برای ساکنان شهر می شوند از جمله وظایف شهرداریهاست و شهرداری مکلف است از تاسیس کارگاهها ، گاراژهای عمومی ، تعمیرگاهها ،  مراکز دامداری و بطور کلی تمامی مشاغلی که به نحوی ایجاد مزاحمت می کنند جلوگیری کند.  

تببین حکم قانونگذار :

از آنچه در متن بند 20 ماده 55 قانون شهرداری اصلاحی 1345 آمده است. عناوین ذیل را می توان به عنوان تکالیف قانونی شهرداری استخراج نمود:

-   جلوگیری از ایجاد و تاسیس اماکنی که به نحوی موجب بروز مزاحمت برای ساکنین شهرهاست.

-   جلوگیری از ایجاد و تاسیس اماکنی که به نحوی فعالیت آنها مخالف اصول بهداشت شهری است.

-   جلوگیری از تاسیس تمامی مشاغل و کسبهایی که ایجاد مزاحمت و سر وصدا کنند یا تولید دود یا عفونت نمایند ویا باعث تجمع حشرات و جانوران شوند.

-   اقدام در خصوص تخریب کوره های آجر ، گچ و آهک پزی و خزینه گرمابه های عمومی که در تعارض با بهداشت شهری می باشند.

-   تعطیل و انتقال تاسیسات یاد شده در مواردی که قبل از 27/11/45 به وجود آمده باشند.

با شکافتن حکم قانونگذار و شفاف نمودن فروعات مربوط به موضوع می توان حدود و ثغور اختیارات یا تکالیف قانونی شهرداری را مشخص نمود.

ممکن است تصور شود شهرداری تنها در مرحله ایجاد و تاسیس اختیار دارد   از ادامه فعالیت جلوگیری نماید ، لیکن به نظر می رسد این تفسیر به دو دلیل پذیرفته نیست : یکی اینکه قانونگذار در مقام بیان ممنوعیت فعالیت مشاغلی است که ایجاد مزاحمت می نمایند و یا مغایر اصول بهداشتی در شهرها هستند و زمانی که قانون اجازه داده است شهرداری در این مرحله از فعالیت غیرمجاز جلوگیری کند به طریق اولی و به قیاس اولویت مکلف است به وظیفه تعیین شده در این خصوص نیز عمل نماید . دیگر اینکه مجموع آنچه در بند مورد نظر ذکر شده است  جنبه حصری ندارد وبه عبارتی محصور به عناوین و مواردی که آمده است نیست ، بلکه جنبه تمثیلی دارد و به همین دلیل شهرداری می تواند با رعایت تشریفات و مراحلی که در این بند قید شده با مشاغل مزاحم و مخالف با اصول بهداشتی برخورد نماید .

اهم عناوینی را که معمولاٌ از سوی کمیسیون بند 20 ماده 55 قانون شهرداریها به عنوان اتخاذ تصمیم و صدور رای مطمح نظر قرار گرفته است می توان به شرح ذیل خلاصه نمود :

-   رای صادره مبنی بر اجرای تمهیداتی از قبیل رفع مزاحمت ایجاد شده برای ساکنان ، عابران و....

-         رفع مزاحمت ایجاد شده و یا توقف فعالیت مغایر بهداشت شهری

-   تعطیل یا تخریب محل که در صورت اجرا از سوی ماموران شهرداری تعقیب می شود.

-   انتقال به خارج از شهر که تجربه نشان داده است که اجرای اینگونه آراء معمولاٌ سالها به طول می انجامد.

 

رفع شبهه در نسخ بند 20 ماده 55 :

عده ای از حقوقدانان بر این عقیده اند که بند 20 ماده 55 قانون شهرداریها به دلیل تصویب قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست ( مصوب 1353 و اصلاحی 1371) و بر اساس مستفاد از مواد 9 و 10 و 11 نسخ شده است و اعتبار قانونی ندارد.

این عده معتقدند که : به موجب ماده 9 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست ، همچنین به استناد ماده 11 و تبصره ذیل ماده 10 قانون موصوف  تکالیف قانونی در خصوص برخورد با واحدهای آلاینده به سازمان حفاظت محیط زیست احاله گردیده است لذا این حقوقدانان معتقدند به دلیل تاخر در تصویب و اجرای قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست ( مصوب 1353 و 1371) ، بند 20 ماده 55 قانون شهرداریها منسوخ است و جایگاهی برای شهرداری جهت برخورد با مشاغل مزاحم شهری وجود ندارد .

عمده دلایلی که می توان در خصوص رد استدلال و استتنتاج فوق برشمرد به شرح ذیل می باشد:

اولاٌ : قانون شهرداری به ویژه در بند 20 ماده 55 که در سال 1345 اصلاح گردیده است به مشاغل و فعالیتهایی اشاره دارد که در داخل محدوده قانونی و حریم مصوب شهر فعالیت می نمایند در حالی که قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست صرفاٌ به این محدوده اختصاص ندارد و از این حیث قانون شهرداری خاص تلقی شده و قانون عام موخر نمی تواند ناسخ قانون خاص مقدم باشد .

ثانیاٌ : تاکید اصلی بند 20 ماده 55 بر عنوان «مزاحمت برای سکنه شهر و عنوان مغایرت با اصول بهداشت در شهر»است در حالی که تاکید ماده 9 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست بر عنوان «آلودگی محیط زیست و عنوان زیان آور به حال انسان یا سایر موجودات زنده یا گیاهان و یا آثار و ابنیه» است. بنابراین به دلیل تفاوت در موضوع ، دو مستند قانونی یاد شده متعارض نمی باشند و قابل جمع اند .

ثالثاٌ : اختیار اعطایی از سوی قانونگذار به سازمان حفاظت محیط زیست در این زمینه نافی اختیار شورای اسلامی شهر که در واقع هیئت مدیره اداره امور شهر است نمی باشد .

نتیجه گیری و راه حل :

نتایج  قابل حصول از آنچه که در این مطلب به آن اشاره شد را می توان اجمالاٌ به شرح ذیل ارائه نمود:

-   شورای اسلامی شهر قانوناٌ می تواند در اجرای بند 20 ماده 55 قانون شهرداری ( اصلاحی 1345) مبادرت به تعیین 3 نفر اعضای کمیسیون موضوع تبصره ذیل بند یاد شده نماید . این وظیفه به جانشینی از سوی انجمن شهر دارای وجاهت قانونی است .

-   اداره امور شهری و ضرورت انجام برنامه ریزی های اصولی در این زمینه مستلزم آن است که شهرداری و شورای اسلامی شهر از این اختیار قانونی استفاده نمایند و در مورد مشاغل مزاحم کار ساماندهی را به جایی برسانند که از تاسیس اماکن مزاحم و غیر بهداشتی جلوگیری شود.

-   شورای اسلامی شهر برای ساماندهی مشاغل مزاحم سکنه شهر و فعالیت های منافی اصول بهداشتی می تواند در برنامه ریزی های پنجساله  و یا سالانه ی خود به طور فنی و کارشناسی طرح ها و پیشنهادات لازم را پیش بینی نماید .

و نکته مهم حائز اهمیت آنکه برای برخورد موثر با مشاغل مزاحم درون شهری ضمن ضرورت داشتن فعالیت کمیسیون مربوطه در شهرها ، شورای اسلامی شهر به منظور هماهنگی های لازم و بهره گیری از ابزارهای قانونی و اختیارات سازمان حفاظت محیط زیست ، در انتخاب اعضای کمیسیون از ادارات محیط زیست شهرستان به عنوان عضو دعوت نماید .

انتشاراتی با کتاب های سبز

 (ارائه مطلب از : شایسته زارع)

 شرکت انتشارات فنی ایران  از سال 1360در زمینه انتشار کتابهای فنی کاربردی ، کتابهای سبز، شفا ، کشاورزی، علمی- آموزشی و غیره شروع  به کار نمود و در حال حاضر با بیش از 407 عنوان کتاب که 114 عنوان آن کتابهای سبز یعنی کتب آموزشی زیست محیطی می باشد مشغول به فعالیت است.

کتابهای سبز با زبانی ساده مسائل و معضلات زیست محیطی را به تصویر کشیده  وراههای مقابله با آنچه که محیط زیست را تخریب و آلوده می کند به مخاطبان آموزش می دهند.

با توجه به نیاز اقشار مختلف مردم به آگاهی های زیست محیطی ، این شرکت با چاپ کتابهای آموزشی در گروههای سنی مختلف به خصوص کودکان سعی نموده است تا موجب افزایش آگاهی های زیست محیطی درآنها گردد.  

 

اهمیت آموزش محیط زیست به کودکان

دوران کودکی در رشد و پرورش کودکان اهمیت ویژه ای دارد . در واقع پایه و اساس رشد جسمی ، عاطفی و اجتماعی کودکان در این سالها شکل می گیرد . از این رو توجه به این دوران با ارتقاء سطح دانش و فراهم نمودن زمینه آموزش های زیست محیطی برای آنان امری ضروری می باشد.

در ماده 29 پیمان جهانی حقوق کودک چنین آمده است : باید شرایط مناسبی را ایجاد کرد تا کودکان بتوانند محیط و طبیعت اطراف خود را بشناسند و برای حفظ محیط زیست خود تلاش کنند.

در واقع کودک به عنوان یک شهروند زیست محیطی مسئولیت حفظ زمین را به عهده دارد و می بایست برای طی این راه آماده و تربیت شود. امروزه بزرگترها به سختی می توانند عادات بد خود را ترک کنند مفاهیمی همچون جلوگیری از تخریب طبیعت، بازیافت ویا حفظ انرژی کماکان برای بسیاری از ما ناآشنایند و آنها را به راحتی نمی پذیریم در حالیکه کودکان قادرند در صورت انتقال صحیح اطلاعات محیط زیست خیلی راحت تر در روند مشارکت قرار گرفته و فعالانه ایفای نقش کنند.

آموزش محیط زیست به کودکان بیشتراز این جهت حائز اهمیت است که در بسیاری از کشورهای درحال توسعه نظیر ایران کودکان جمعیت بسیار بالایی را تشکیل می دهند ، ضمن آنکه کودکان در برابر آلودگی ها و آثار تخریب محیط زیست آسیب پذیرترند ، لذا در فعالیتهای مربوط به محیط زیست و   توسعه ، توجه خاص به کودکان و منافع ایشان ضروری است و بدین ترتیب می توان امیدوار بود که پایداری آتی هرگونه اقدامی برای بهبود وضعیت محیط زیست تضمین شود.

 فعالیت های شرکت انتشارات فنی ایران در راستای آموزش محیط زیست

 هرچند آموزش محیط زیست به کودکان و نوجوانان از طریق اطلاع رسانی و اشاعه فرهنگ زیست محیطی در زمره ی وظایف سازمان حفاظت محیط زیست - در تعامل با سازمانهای ذیربط منجمله آموزش و پرورش  و سازمان صدا و سیما - می باشد لیکن همکاری برخی سازمان ها ، شرکت ها و نهاد های خودجوش در امر ترویج فرهنگ محیط زیست بالطبع موجب تسهیل در فراهم نمودن زمینه های لازم جهت نهادینه شدن دانش زیست محیطی در بین اقشار مختلف جامعه به ویژه کودکان می شود .

برهمین اساس کتابهای سبز شرکت انتشارت فنی ایران با بهره جستن از شیوه های جدید و خلاقانه درتدوین کتابهای زیست محیطی و پرهیزازانتقال مفاهیم خشک و سطحی به نوعی  یاری رسان بخش آموزشهای زیست محیطی به خصوص ارتقاء دانش محیط زیست کودکان و نوجوانان ایرانی بوده است .   

ضمن آرزوی استمرار راه برای شرکت موصوف و گستردگی دامنه فعالیت انتشاراتی در زمینه حفاظت از محیط زیست ، امید است در آینده ی نزدیک شاهد گسترش فعالیت سازمانها و شرکتهای مرتبط در زمینه نشر و چاپ کتاب های زیست محیطی برای گروههای سنی مختلف فرزندان این مرز و بوم  باشیم. ذیلاٌ به برخی  کتاب های سبز منتشر شده از سوی شرکت انتشارات فنی ایران اشاره می گردد :

فهرست عناوین کتابهای سبز برگزیده سال انتشارات فنی ایران در جشنواره های ملی

  

نام کتاب	نوع جایزه	سال
کتابهای سبز	برنده جایزه دوم ملی محیط زیست ایران	1382
در سیاره ما چه خبر است؟ حفاظت از ذخایر زیر زمینی حفاظت از آبها حفاظت از حیوانات سبز نگه داشتن زمین صرفه جویی در مصرف انرژی	دیپلم افتخار از جشنواره کتاب کودک و نوجوان کانون پرورش فکری کودکان ونوجوانان لوح تقدیر از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هفتمین دوره هفته کتاب لوح تقدیر از اولین جشنواره کتابهای آموزشی رشد لوح تقدیر از اولین جشنواره ایران سبز	1377     1378 1379   1379
جادوگر دهکده سبز	کتاب برگزیده شورای کتاب کودک	1382
مارمولک طرفدار محیط زیست	برنده لوح تقدیر چهارمین جشنواره کتابهای آموزشی رشد	1383
دنیای ما خانه ما	برنده لوح تقدیر پنجمین جشنواره کتابهای آموزشی رشد	1382
محیط زیست به روایت کاریکاتورجلد اول محیط زیست به روایت کاریکاتورجلددوم	کتاب تشویقی بیست و دومین دوره کتاب سال	1382
صرفه جویی در مصرف انرژی	لوح تقدیر از سازمان بهره وری انرژی ولوح تقدیر از نخستین جشنواره فرهنگی –هنری صنعت آب و برق	1382
مصرف بهینه انرژی روشنایی در ساختمانها	برنده گنجینه دانایی وزارت نیرو	1377
راهنمای صرفه جویی در مصرف انرژی خانگی	لوح تقدیر در زمینه فن آوری انرژی از کمیته ملی انرژی ایران لوح تقدیر از نخستین جشنواره فرهنگی- هنری صنعت آب و برق	1382

توسعه پایدار در گرو تحقق اصلاح الگوی مصرف

(ارائه مطلب از : مریم سادات حسینیان )

بر اساس یکی از جامع ترین و کامل ترین تعاریف صورت گرفته تا به امروز؛ محيط زيست عبارت است از محيطي كه فرايند حيات را در بر  گرفته و با آن دركنش متقابل است و  كل فضاي زيستي كره زمين يعني بيوسفر را فرا مي گيرد. توسعه با مفهوم استفاده از حداكثر منابع طبيعي جهت دست يابي به هدف در قرن اخير با كمك فناوريهاي نوين و با تكيه بر بهره برداری از  منابع طبيعي ارزان قيمت به پيشرفت هاي شگرفي نايل آمده است، اما متاسفانه اين دستاوردها در برخي از موارد باعث اختلال و مشكلات زيست محيطي عديدي  گرديده است و پيامدهاي مختلفي از قبيل  كاهش تنوع زيستي، فرسايش خاك ،تغييرات اقليمي و آلودگي هاي  آب، خاك، هوا، صوت و ... را در برداشته است. اين نکته مهم ارتباط سه گانه بين  انسان، محيط زيست و توسعه پايدار را به عنوان اصول اجتناب ناپذير در حركت انسان  به سوي آينده را به وضوح نشان مي دهد.

در سال 1972 كنفرانس سازمان ملل با موضوعیت انسان و محيط‌زيست در شهر استكهلم پايتخت سوئد با شركت مقامات و نمايندگان اكثر كشورهاي جهان تشكيل شد.  روز افتتاح اين كنفرانس به عنوان روز جهاني محيط ‌زيست معرفي و هر ساله در پنجم ژوئن (15خرداد ) در سراسر جهان برگزار مي گردد. روز جهاني محيط زيست يکي از ابزارهاي مهم برنامه زيست محيطي سازمان ملل متحد در ايجاد آگاهي عموم مردم جهان نسبت به حفظ محيط زيست و توجه به تخريب‌ها و نتايج آن بر زندگي و سلامت انسان می باشد.

كنفرانس مذكور در پايان اجلاس دوازده روزه خود مبادرت به انتشار يك بيانيه(اعلاميه اصولي )و يك طرح عملياتي يا اجرايي نمود كه به عنوان اسناد كنفرانس جهاني محيط‌زيست تلقي مي‌گردد.همزمان با برپايي اين كنفرانس مجمع عمومي سازمان ملل قطعنامه‌اي را تصويب كرد كه منجر به تشكيل UNEP (برنامه محيط زيست سازمان ملل) شد.

UNEP اين جلسه را با دورنمای مشارکتهای  انساني در مسايل زيست محيطي در راستای  توانمند سازي مردم جهت  تبديل عموم جوامع انسانی به فعالاني در زمينه توسعه پايدار و متوازن وارتقا اين بينش عمومي كه جوامع در تغيير ديدگاه‌ها و در خصوص مسئله محيط زيست نقش محوري و اساسي ايفا مي‌نمايند و در نهايت ترويج مشاركت با هدف اطمينان از برخورداري همه ملتها از آينده‌اي امن‌تر و سعادتمندانه‌تر بر گذار كرد.

اثرات بهره برداريهاي متعدد و بي رويه انسان از طبيعت، امروزه بيش تر از گذشته به چشم مي آيد. محيط زيست همواره دستخوش تغييرات و تخريب بوده و اين تغييرات با گذشت زمان و افزايش جمعيت و شکل گيري کلان شهرها اشکال پيچيده تري را به خود گرفته است و بیش از پیش در ابعاد مختلف به چالش کشیده شده است . هفته محيط زيست بهانه اي براي افزايش آگاهي مردم جهت حفظ محيط زيست و ترغيب مسئولان به اتخاذ تدابيري براي مقابله با تخريب محيط زيست است.        

ايران‌ به‌ دليل‌داشتن شرايط خاص‌ جغرافيايي‌ وآب وهوايي متنوع ، وجودرشته‌ كوه‌هاي‌ مرتفع‌، کوير و جنگل از ويژگي‌هاي‌ اقليمي‌ مطلوبي‌ برخورداربوده و داراي تنوع‌ زيستي‌ گسترده‌اي‌است‌ که اين‌امر مسئوليت‌ همه‌ ي مارانسبت‌ به‌ حفظ، احيا وتوسعه‌ محیط زیست سنگين تر مي سازد .

خوشبختانه پیام نوروزی رهبری در رابطه با لزوم اصلاح الگوی مصرف در کشوربا دیدگاه های کلان توسعه پایدار و جنبه های حفاظت از محیط زیست کاملا گره خورده است .مقام معظم رهبری مفاهیم اساسی توسعه پایدار را در جملاتی ساده و قابل فهم عموم بیان نموده و مردم را در این جهت هدایت نموده اند.بر همین اساس و با توجه به اهمیت موضوع نامگذاری ایام هفته محیط زیست کاملا از پیام نوروزی مقام معظم رهبری الهام گرفته و جنبه های مختلف اصلاح الگوی مصرف را مد نظر قرار داده است .

در ذیل جدول نامگذاری هفته محیط زیست را ملاحظه می نمایید.

  

روز	عنوان
جمعه  15/3/1388	محيط زيست ، اصلاح الگوي مصرف ، باورهاي ديني
شنبه  16/3/1388	محيط زيست ، اصلاح الگوي مصرف ، مسئولين ‌
يكشنبه  17/3/1388	محيط زيست ، اصلاح الگوي مصرف، خانواده
دوشنبه  18/3/1388	محيط زيست ، اصلاح الگوي مصرف ، رسانه
سه شنبه  19/3/1388	محيط زيست ، اصلاح الگوي مصرف ، آموزش و فرهنگ سازي
چهارشنبه  20/3/1388	محيط زيست َ، اصلاح الگوي مصرف ، صنعت و كشاورزي
پنجشنبه  21/3/1388	محيط زيست ، اصلاح الگوي مصرف ، ارتقاء سلامت

 

پس  بياييم بااحترام به ثروت هاي خدادادي موجود در  طبيعت ،آسمانی عاری از سیاهی ها، دريايي آبي و آينده اي سبز را براي خود و نسل های آتی رقم زنيم.

سرطان و محیط زیست

( ارائه مطلب از : سکینه مهتدی)

 سرطان یکی ازعواقب تماس با آلاینده های زیست محیطی است که بیشترازبقیه خطرات ، ایجاد وحشت کرده و بیش ازهمه نیزمورد مطالعه قرارگرفته است. سرطان و بیماریهای مزمن همانند صنعت ازجمله خصوصیات بارزقرن حاضر هستند . سرطانها در کشورهای صنعتی 20% مرگ و میرها را سبب می شوند در مقابل ، بیماریهای عفونی و انگلی کمتر از5% مرگ و میرهای این کشورها را تشکیل می دهند . عکس این واقعیت در مورد کشورهای در حال رشد نیز صحت دارد.

بالا بودن میزان سرطان در کشورهای صنعتی عمدتاٌ به تفاوتهای عمده رژیم غذایی ، اعتیاد به دخانیات و شیوه های حفظ مواد غذایی منتسب می گردد ، این در حالیست که نقش آلاینده های صنعتی در ایجاد سرطان به هیچ وجه قابل چشم پوشی نیست. در واقع مواد سمی در ایجاد بعضی از سرطانها سهم مهمی دارند. اما به سه دلیل بررسی کمی نقش این مواد سمی در بروز سرطانهای انسانی مشکل است. اولاٌ در مورد مسمومیت اغلب این مواد مطلب چندانی نمی دانیم ، ثانیاٌ تماس با اکثر این مواد در مقادیربسیار، کم است و ثالثاٌ مردم درمعرض تماس با مواد بیشماری قرار دارند. در نتیجه تخمینهای مربوط به سهم سرطانهای حاصل از تماس با مواد سمی از 7% تا بیش از 20% متغیراست.                                                                                                

پژوهشگران در مطالعات اخیرخود دریافته اند که موارد بروز مرگ ومیر سرطانهای غیرمرتبط با دخانیات و میزان کلی سرطان در حال افزایش است. بسیاری ازاین افزایشها مربوط به افراد مسن تر مربوط بوده است .  

یک مطالعه مربوط به سال 1999 که روند مرگ ومیرها را درکشورهایی مطالعه کرده که داده های مربوط به مرگ ومیرخود را به سازمان بهداشت جهانی گزارش می کنند دریافته که میزان مرگ ومیرهای ناشی از سرطان در سنین بالاتر از 60 سال بروز می کند . سرطان مغزوسیستم اعصاب مرکزی در سنین بین 75 و84 سال بیش از دو برابر شده است . اما این افزایش فقط به افراد مسن تر محدود نمی شود. به عنوان مثال بین سالهای 1977- 1973 و 1987 -1983 موارد بروز سرطان مغزوسیستم اعصاب مرکزی درپسرهای امریکایی زیر بیست سال 16% و موارد بروز لنفوم 15% افزایش یافته است. سرطان خون (لوسمی) نیز درطی این دوره روند صعودی داشته است .    

آمارهای مربوط به سرطان به هیچ وجه خالی از ابهام نیستند . یکی از اولین سوالاتی که متخصصان مطرح می کنند آن است که آیا این افزایشهای اندازه گیری شده اصولا « واقعی اند » یا خیر؟

یکی از دلایل ابهامات موجود ، اعتبار موسسات ملی ثبت احوال در جمع آوری موارد مرگ ومیر ناشی از سرطان است. مثلا اگرمرگهای ناشی از سرطان قبلاٌ بطور کامل به ثبت گزارش شده باشد ، حال گزارش بهتر آنها میتواند نوعی افزایش موارد بیماری را موجب شود. همچنین استفاده از روشهای جدید تشخیص ، برنامه جدید غربال کردن ( اسکرینینگ ) به منظوریافتن موارد سرطان و دستیابی بهتربه مراکز بهداشتی نیزمی تواند یک رشد حداکثری ( پیک ) در موارد بروز سرطان را به دنبال داشته باشد. مثلاٌ بخشی از افزایش موارد بروز سرطان سینه که درامریکا گزارش شده احتمالا به علت استفاده بیشتر از روش پرتونگاری سینه (ماموگرافی ) می باشد .     

علیرغم تمام توجه شدیدی که به پژوهشهای پزشکی در کشورهای صنعتی می شود هنوز باید گفت که سرطان، بیماری پیچیده وگمراه کننده ای است. جای شگفتی است که پزشکی ما هنوز از درک علل خاص اغلب سرطانها ناتوان است. اما پژوهشگران می دانند که بسیاری از عوامل از جمله الکل، رژیم غذایی ، ژن و آلودگی های محیط زیست در آن نقش حائز اهمیتی ایفا می کنند ، مثلاٌ بعضی از ژنهای خاص آسیب پذیری ویژه ای در مقابل سرطان ایجاد می کنند . اخیراٌ پژوهشگران دانشگاه جان هاپکینز بخشی ازDNA را کشف کرده اند که حاوی ژنی است که فرد را مستعد ابتلا به سرطان بخشی از روده بزرگ (کلون) می کند. اختلال در عملکرد بعضی از ژنها که بطور معمول غده ها را سرکوب می کنند می تواند علت بروز برخی از بیماریها باشد. افزایش آشکار موارد سرطان در امریکا و کشورهای صنعتی  خیلی ناگهانی تر از آن بوده که بتوان گسترده ترشدن حساسیتهای ژنتیکی را توجیه آن دانست  ، لذا پاسخ را بایستی در عوامل محیطی و محیط زیست جستجو کرد.

متخصصان تخمین می زنند که عوامل محیطی شامل رژیم غذایی ، دخانیات ، نوشیدن الکل، ویروسها ، مسائل شغلی و موقعیت جغرافیایی مسئول 60% تمام سرطانها باشند.   

مواد شیمیایی نیز سبب رشد سرطان می شوند ، اما استعداد سرطانزایی فقط درمعدودی از مواد شیمیایی مورد آزمایش قرار گرفته است. مثلاٌ موسسات مسئول در امریکا برای اغلب موادی که درموش و رات (موش صحرایی ) ایجاد سرطان می کنند ضوابطی ندارند. آژانس بین المللی سرطان 60 عامل زیست محیطی را مشخص کرده که در انسان ایجاد سرطان می نماید. اینها شامل مواد شیمیایی گروه هایی از مواد شیمیایی خویشاوند ، مخلوطهای مواد شیمیایی مختلف ، تشعشعات ، داروها ، فرایندهای صنعتی و تماسهای مرتبط با سرطان هستند .

تماس با مواد سمی سبب شروع زنجیره ای از فرآیندی می شود که در نهایت به سرطان منجر می گردند. یکی از این مکانیسمها آسیب مستقیم به DNA است که موجب جهش (موتاسیون ) در آن می شود.

مواد سمی دیگر با سرکوب سیستم ایمنی بدن موجب سرطان می شوند ، شواهد مستقیمی در دست نیست که کاهش ایمنی ناشی از مواد شیمیایی را به سرطان مرتبط نماید اما معلوم شده که بعضی از مواد سرطانزای شناخته شده ظاهراٌ قابلیت سرکوب سیستم ایمنی بدن را نیز دارند . دو نمونه آن بنزوپیرین و آزبست است که اولی در دود اگزوز اتومبیل و زغالسنگ یافت می شود و دومی نوعی الیاف معدنی طبیعی است .

روش سوم تماس که موجب سرطان می شود آن است که ماده سمی شبیه به هورمون عمل می کند. دی اتیل استیل بسترول ( DES) که برای جلوگیری از سقط جنین در دهه های 50 و 60 بعنوان دارو به زنان تجویز می شد نوعی استروژن مصنوعی است. این ماده نیز مانند استروژن ، در حیوانات آزمایشگاهی ایجاد تومور می کند. همچنین این ماده را با بروزسرطان رحم در دخترانی که مادران آنها این دارو را مصرف کرده اند مرتبط دانسته اند.

بعضی از آلاینده های محیط زیست استعداد بر هم زدن سیستم غدد داخلی (مسئول تنظیم هورمونها ) را دارند. برخی دیگر از مواد سمی موجب ناتوانی آنزیمهایی می شوند که معمولاٌ مواد سمی را در بدن   می شکنند و یا اینکه این سموم قابلیت بدن را در ترمیم خطاهای DNA دچار اختلال می نمایند. این گونه خطاها معمولاٌ بطور مرتب بوجود می آید اما فرایندهای درون سلولی فوراٌ آنها را ترمیم می کنند .

مطالعات واگیر شناسی بر روی نمونه های وسیع در کشورهای صنعتی نشان داده که میزان برخی از سرطانها در کشاورزان و سایر کارگران بخش کشاورزی که در معرض طیف وسیعی از انواع سموم طبیعی و صدمات مصنوعی هستند بیشتر است. کشاورزان در اکثر کشورها سالمتر از بقیه مردم اند . آنها کمتر سیگار می کشند و تمرین بدنی بیشتر از متوسط افراد کشور دارند. لذا میزان کلی سرطان و بیماریهای قلبی در آنها کمتر است . اما بنظر می رسد کشاورزان در سراسر جهان صنعتی علیرغم موقعیت بهداشتی بهتر، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بعضی از سرطانها باشند که بیشتر این موارد را در ارتباط با مواد سمی صنعتی دانسته اند. بسیاری از سرطانها بین کشاورزان کشورهای صنعتی درحال افزایش است. شواهد مربوط به حیوانات آزمایشگاهی تایید می کنند که بعضی از آلاینده های محیط زیست از جمله آفت کشها می توانند سیستم ایمنی بدن را مختل سازند . محققان نتایج مطالعات مربوط به کشاورزان و رابطه آنها با خطرات سرطان را مرور کرده و به این نتیجه رسیده اند که شاید کشاورزان طلایه داران جمعیت در معرض خطر سرطانهای مرتبط با آلاینده های زیست محیطی باشند . همانطور که قناریهای محبوس در قفس در معادن به هنگام کمبود اکسیژن می میرند و نشان می دهند که اکسیژن کافی موجود نیست ، شاید کشاورزان نیز ناخواسته نقش قناریهای زیست محیطی را بر عهده  داشته باشند .

بنزن : آلاینده مهم هوا در فضای داخل خودرو (Indoor)

 (ارائه مطلب از : شینا انصاری)

 تحقیقات اخیر صورت گرفته در خصوص Air-conditioner و نقش آن در آلودگی فضای داخل  خودرو بیانگر این موضوع است كه چنانچه بلافاصله پس از روشن شدن اتومبیل ، Air- Conditioner (A/C) خودرو فعال شود ، موجب آزاد شدن سریع گاز بنزن می گردد ، در این هنگام معمولاٌ بوی پلاستیک داغ شده در داخل اتومبیل به مشام می رسد.

متاسفانه باید گفت به علت ملموس تر بودن آلودگی هوا در محیط های باز، تاکنون توجه کمتری به کیفیت هوا در محیط های بسته شده است ، این در حالیست که در مناطق شهری بزرگ مردم بيش از 90 % وقت خود را در فضاها و محيط هاي بسته سپري كرده و بقيه وقت خود را در فضاهاي بازمي گذرانند که اين موضوع بيانگر اهميت توجه به مبحث آلودگي هوا در داخل محيط هاي بسته و نقش تاثيرگذار آن بر سلامت افراد می باشد .

 آلودگی هوا در محیط های بسته

  علیرغم  پيچيدگي مبحث آلودگي هوا در محیط های بسته (Indoor ) و اهميت بسيار زياد آن ، مطالعات كمتري در اين خصوص نسبت به آلودگي هواي آزاد انجام پذيرفته است و تصور عمومی بر این است که محیط های بسته از حیث آلودگی هوا ایمن تر از هوای آزاد می باشد ، در حالی که مطالعات نشان می دهد غلظت برخي از آلاينده ها در داخل ساختمان مي تواند تا 96 بار بيشتر از غلظت آن در محيط  خارج ( Outdoor) باشد ، همچنین اثرات این آلاینده‌ها بسته به طول مدت تماس و غلظت آلودگی ، سلامت انسان را تهدید می‌کند . به عنوان مثال افرادی که نگران مواجهه با اکسیدهای ازت ناشی از وسایل حمل و نقل هستند ، نمی دانند که پخت و پز با گاز طبیعی که در داخل منزل صورت می گیرد آنها را به مراتب بیشتر از هوای آزاد در معرض اکسیدهای ازت قرار می دهد .

 آلودگی فضاهای بسته صرفاٌ آلودگی هایی نیستند که از بیرون به داخل نفوذ    می کنند . انواع فرآورده های جدیدی که امروزه وارد محیط منازل و بطور کلی فضاهای بسته اعم از محل کار و ساختمان های عمومی گردیده اند ، نه تنها آلاینده های نوظهور پدید آورده اند بلکه به میزان زیادی از آلاینده های شناخته شده قبلی خطرناک ترند . مصالح مدرن ساختمان سازی ، تزیینات ساختمان ، رنگ ها ، آئروسل های حاوی مواد تمیزکننده ، حشره کش ها ، لوازم آرایش و مطبوع کننده های هوا از جمله این مواد می باشند. به عبارت دیگرآلودگی هوای داخل ساختمان در هر زمان از مجموع آلودگی نفوذی از خارج و نیز منابع داخل تشکیل می گردد . علاوه بر آن ، سیستم های تهویه به کار گرفته شده در فضاهای عمومی می توانند آلاینده ها را احیاء کرده و با افزایش میزان آلودگی موجب بازچرخش گرد وغبار ، فیبرها و مواد آلرژی زا شود.

 مواد آلی در فضاهای بسته

 یکی از مهمترین عوامل آلودگی محیط های بسته  ، ترکیبات آلی فرار مایعات یا جامداتی هستند که دارای کربن آلی ( کربن متصل به کربن ، هیدروژن ، نیتروژن یا گوگرد) بوده و با سرعت چشمگیری تبخیر می شوند . این ترکیبات پس از ذرات معلق بیشترین فراوانی و تنوع نشر را دارا می باشند ، از جمله مهمترین این ترکیبات بنزن ، تولوئن ، اتیل بنزن و زایلن هستند. مواد آلی فرار از طریق فرآیندهای مختلف وارد فضاهای بسته می شوند. این مواد ترکیباتی هستند که عمدتاٌ در دما و فشار عادی در فاز بخار وجود دارند ، همچنین مواد آلی نیمه فرار که به صورت مایع و جامد موجودند نیز در شرایط خاصی تبخیر    می شوند. انواع پلیمرها به ویژه PVC دامنه ی وسیعی از انواع گازها نظیر ونیل کلراید ، دی بوتیل فتالات ، تولوئن ، سیکلو هگزان و بوتیل الکل آزاد     می کنند. ممکن است یک منبع غالب یا چند منبع جداگانه مانند چسب موکت ، رنگ ساختمان ، نئوپان و پلاستیک در انتشار گازهای آلی نقش داشته باشند.

 نحوه رها شدن گازها از مواد ساختمانی به ویژه در کف پوش ها به این صورت است که ابتدا در سطوح نفوذ می کنند و سپس از همین سطوح تبخیرشده و وارد هوای محیط می گردند. امروزه کثرت مواد و وسایلی نظیر لوازم الکترونیک ، خوشبوکننده های هوا ، چسب ها ، مایعات پاک کننده ، واکس و افشانه های بهداشتی هریک به نحوی در ایجاد آلودگی هوا در محیط  های داخلی سکونت و کار و فعالیت موثرند . چهار ماده آلی فرار که پیشتر اشاره شد ( بنزن ، تولوئن ، اتیل بنزن و زایلن) ، که به اختصار BTEX نامیده می شوند اهمیت زیادی از نظر سلامت انسان دارند. ازمهمترین تاثیرات بنزن می توان مسمومیت خونی ، اثرات ژنتیکی و سرطانزایی را نام برد ،  تولوئن سیستم عصبی بدن را تحت تاثیر قرار می دهد، اتیل بنزن به دستگاه تنفسی وارد شده و موجب سوزش و التهاب چشم ها ، گلو و گرفتگی قفسه سینه می گردد ، زایلن ( دی متیل بنزن )  که در حال حاضر مهمترین حلال مصرفی در صنایع رنگ سازی می باشد روی مغز اثر گذاشته و می تواند سبب سرگیجه ، عدم هماهنگی ماهیچه ها ، سردرد و به هم خوردن تعادل بدن شود.

 مهمترین منابع تولید و انتشاربنزن وسایط نقلیه موتوری و آشپزخانه می باشد  هرچند پاره ای از صنایع نیز می توانند از عوامل انتشار بنزن در هوا باشند. بخشی از بنزن موجود در اگزوز وسایط نقلیه موتوری ناشی از سوخت ناقص بنزین و بخشی دیگر نیز بر اثر دالکیلاسیون هیدروکربن های معطر است. صنایع پتروشیمی ، پالایش نفت و کارخانجات صنایع لاستیک هم می توانند از منابع تولیدکننده بنزن باشند . بیشترین مصرف تولوئن در ایران در صنایع رنگسازی و چسب است. همچنین مصرف محصولاتی نظیر چسب موکت ، لاک الکل ،  انواع رنگها و استفاده از فرش و موکت نو می تواند موجب ورود اتیل بنزن به محیط های بسته و دستگاه تنفسی انسان شود.

  نتیجه آن که :

 با توجه به  مطلب اشاره شده در مقدمه ، مبنی بر اینکه در بررسی های جدید صورت گرفته مشخص شده است که فعال شدن  A/C  به محض روشن شدن خودرو موجب آزاد شدن سریع گاز بنزن ( از داشبورد، صندلی و خنک کننده هوای اتومبیل ) می شود ، که در بین مواد آلی فراربیشترین تاثیرمخرب را بر سلامت انسان به عنوان یک ماده محرز سرطانزا می گذارد و با توجه به منبع اصلی انتشار این ماده یعنی خودروها و به تبع آن استنشاق اجباری این ماده بسیار آلاینده در هوای کلانشهر تهران ، توصیه می کنیم هنگام سوار شدن به اتومبیل قدری گرما را تحمل کرده ( پنجره ها را باز کنید) و با خودداری از روشن نمودن عجولانه  A/C ، استنشاق گاز بنزن در فضای داخل خودرو را به حداقل برسانید .

اولويت آخر ...!

 (ارائه مطلب از : لاله زمانی)

زمان: صبح زود ، شروع يك تكرار ديگر از زندگي ، فرايندي كه به زحمت مي توان معناي زنده بودن را به آن نسبت داد...چه رسد به زندگي!

مكان : تهران ، پايتخت ايران ، كلان شهري در چنبره ي برجهاي بلند كه تمام مرزهاي جمعيتي خود را شكسته است.

تراكم جمعيت – ترافيكهاي طاقت فرسا- تنوع آلودگي ( از هر نوع كه دوست داشته باشيد و البته بالاتر از ميزان دلخواه!) – آمار بالاي جرم و جنايت – تنوع بيماريهاي روحي و جسمي حاد و مزمن و... كه اين همگي حاكي از فقدان استانداردهاي شهري و زيستي اين محدوده خاكي محسوب مي شود.

بطور يقين زماني كه ده تهران رسماٌ به عنوان پايتخت حكومت قاجاريه انتخاب مي شد هيچكس حتي در پريشان ترين خوابهاي خود تصور نمي كرد روزي آن ده تبديل به غول آلوده یي شود كه اكنون مي بينيم.

به نظرمي رسد آنچه امروز در كلان شهر تهران اتفاق مي افتد روندي بسيار سريعتر از روندها و تدابيراصلاحي كه برايش پيش بيني شده است ، دارد. به عبارت ديگر رشد بي سابقه اين شهر مشكلات اقتصادي ، اجتماعي و زيست محيطي فراواني برايش به همراه آورده كه توليد روزانه ميليونها تن زباله و مواد سمي فراوان كه نهايتاٌ به خورد خاك و رودخانه هاي طبيعت اطراف مي رود يكي از آن هزاران است و اين فرايند آنچنان وسيع و سريع شده كه فقط دست به دامن شدن تدبيرهاي اصلاحي موجود نه تنها دردي از اين وضيت بيمار گونه درمان نمي كند كه وضعيت را نهايتاٌ به سمت بحراني بسيار شديدتر سوق خواهد داد.

متاسفانه در سالهاي گذشته توسعه شهرها در اغلب نقاط جهان بيشتر بر مبناي ماشين ها بوده تا مبناي انساني و هميشه طوري طراحي و ساخته شده اند كه گويي منابع پايان ناپذيرند! در دستور كارهاي مديريتي نيز توجه به طبيعت و حفظ منابع هميشه در اولويت آخر بوده است ، بخصوص در كشورهاي در حال توسعه كه مشكلات فراواني براي گذر از اين مرز و رسيدن به حيطه توسعه يافتگي وجود دارد ، اين مساله هميشه توجيه مناسبي براي ناديده انگاشتن طبيعت بوده است. در چنين كشورهايي اهميت دادن به مسايل موجود هميشه به گونه يي است كه نهايتاٌ محيط زيست و توجه به آن  مساله يي لوكس تلقي شده و فكر كردن يا اولويت دادن به آن به درد جهان اولي ها يا همان كشورهاي توسعه يافته مي خورد !

اكنون اما در آستانه انتخابات هستيم و چالش اصلي براي دوستداران طبيعت  در اين برهه از زمان و مكان اين است كه بالاخره  مي خواهيم كمي هم به محيط زنده ي اطرافمان و آنچه كه بر سر اين شرط لازم براي بقاي زندگي خود مي آوريم فكر كنيم؟!

مي توانيم در كنار توليد هر روزه اينهمه ساز و كارهاي توسعه يي كه قاعدتاٌ بايد در راستاي رفاه انسان صورت گيرد كمي هم به پيگيري اين مساله بپردازيم كه پس از همه ي اينها عملاٌ چه كارهايي براي رسيدن به تعادل در اين محيط آشفته انجام داده ايم و چقدر به اين تعادل نزديك شده ايم؟!

دوستي چند وقت پيش ميگفت :‌" چقدر بگويم بين بد و بدتر وظيفه ايجاب مي كند يكي را برگزينيم . يكبار هم مي خواهم بين خوب و خوبتر انتخاب كنم"

ديروز به اين حرف فكر مي كردم و اينكه تا كي بايد بخاطر مصالح اقتصادي و توجيه در حال توسعه بودن بين آنچه به نفع ماست و آنچه به صلاح ماست ، اولي را انتخاب كنيم ؟!

اين تبعيت از قطار منفعت طلبي هايي كه هميشه با شعار پر كردن چاله هاي اقتصادي ، كم كردن رشد فقر و توسعه براي رفاه بيشتر ، چنگ بر دامن زيست بومهاي انساني انداخته و حتي جايي براي اشاره به زيست بوم ديگرگونه هاي حيات باقي نگذاشته چه گلي بر سر ما زده جز اينكه مارا به جايي رسانده كه نفس كشيدن دراين آشفته شهر هم پر از مشكلات زيستي شده است!

بين چند راهي هاي انتخابهاي مديريتي  هميشه آخرين اولويت  جايگاه محيط طبيعي بوده اما در نهايت از اين به كنج عزلت انداختن محيط زيست و لوكس جلوه دادن اين موضوع براي يك كشور در حال توسعه به كجا رسيده ايم؟!

حق زندگي، حق بهداشت، حق امكان دسترسي به دارو و درمان، حق استفاده از آب آشاميدني سالم و ساير حقوقي كه همگي به نحوي مرتبط با محيط زيست می باشند بايد به عنوان مسائل جدي كه براي بقاي انسان حايز اهميت هستند مورد بررسي قرار گيرد. در واقع اين حقوق كه همگي از اجزاي حقوق محيط زيست هستند يكي از مهمترين اركان متشكله حقوق شهروندي محسوب مي شوند و حقوق شهروندي به موازات رعايت و سازماندهي بهتر اين موازين است كه گسترش و بهبود خواهد يافت. پس چگونه همه آنچه به حق حيات ختم مي شود بيشتر مواقع در اولويت آخر قرار مي گيرد؟! آيا زمان آن نرسيده كه به اين اولويت آخر كمي بيشتر توجه كنيم؟

جايي خواندم يكي از روساي قبايل سرخپوست به رئيس جمهور وقت آمريكا نوشته بود :" وقتي آخرين رودخانه خشك شد...وقتي آخرين پرنده مرد...وقتي آخرين برگ به زمين افتاد...آن موقع مي فهمي كه پول خوردني نيست!" به راستي ما چه زماني متوجه مي شويم كه پول خوردني نيست و آنچه پول را ارزشمند كرده و مي كند محيط و منابع ماست ، همانهايي كه هر وقت بحث استفاده و بهره برداري مطرح است در اولويت اولند و هرگاه مساله پاسداري و حفاظتشان مطرح مي شود در اولويت آخر قرار مي گيرند.

نگاهی به معضلات زیست محیطی منطقه امامزاده داود(ع)

( ارائه مطلب از: علیرضا دادونژاد )

 فضاي معنوي و ملكوتي امامزاده داود با آب و هواي مطبوع و مطلوب درهم آميخته بود، تا زمينه‌ جذب تشنگان بيابان طريقت و جويندگان گوهر حقیقت را فراهم سازد و دلباختگان وادي معرفت را به عالم والاي معنويت و انسانيت سوق ‌دهد؛ اما شرايط كنوني فضاي اطراف بقعه‌ امامزاده داود به ‌دليل رعايت نكردن مسائل مختلف  بهداشتی و زیست محیطی، به‌جاي جذب گردشگران زمینه ساز دوری این طیف را به ‌وجود آورده است.

 شاید بتوان گفت در صورت توجه بیشتر به قابلیت های زیارتی ، تفرجی و گردشگری منطقه و رفع مشکلات و تنگناهای موجود ، با ایجاد زیرساختهای لازم ، شاهد افزایش گردشگران و تبدیل منطقه امامزاده داوود(ع) به یکی از مناطق قابل توجه گردشگری استان تهران باشیم.

در همین راستا بازدیدی داشتیم از این منطقه که ماحصل آن به شرح­ زیر ارائه می گردد :

 

موقعیت مکانی امامزاده داود

آرامگاه امامزاده داوود واقع در غرب تهران و در انتهای جاده کن می باشد طول جاده در حدود ۲۵ کیلومتر است. این جاده آسفالته بوده و در واقع مسیر اصلی این امامزاده به شمار می رود. اما مسیر دیگری برای رسیدن به این امامزاده وجود در دارد که از میان دره زیبای فرحزاد گذشته و بعد از طی حدود 15 کیلومتر به امامزاده داوود می رسد. گرچه این مسیر به صورت جاده خاکی و اندکی نامناسب است لیکن به دلیل وجود مناظر طبیعی و دیدنی و همچنین وجود رودخانه ای کوچک در طول مسیر، این راه به عنوان یکی از جذابیت های تفریحی شهر تهران در آمده و گردشگران زیادی از آن استفاده می کنند. مسیر فرحزاد به امامزاده داوود از محله فرحزاد (انتهای اتوبان یادگار امام) شروع شده و پس از حدود 4 ساعت پیاده روی با شیب ملایم در میان دره ، به مسیر کوهستانی تبدیل شده و با طی حدود 2 ساعت راه در این شرایط در نهایت به امامزاده داوود منتهی می شود.

 

زباله

معضل زيست محیطی مشهود در منطقه زباله هايى است كه بدون هيچ گونه نظارتى بخش هاى زيادى از منطقه را پوشانده است بحث زباله يكى از مشكلات جدى منطقه امامزاده داوود است و باعث ازبين رفتن بهداشت و زيبايى منطقه شده است . محل دپوي موقت زباله در حاشيه جاده وضعيت بسيار نامطلوبي داشته ، ضمن آنکه در بیشترمواقع آتش زدن زباله ها مشاهده می گردد که اين امر برآلودگي هواي منطقه تاثیر بسزایی می گذارد.

سابق بر این در نقاط مختلف كوهستانى امامزاده داوود ، با حجم فراوانی از زباله روبرو بودیم که در حال حاضر با پیگیریهای مستمر بخشداری از میزان آن تا حد قابل توجهی کاسته شده است . در رابطه با زباله های دپو شده در کناره های جاده منتهی به منطقه امامزاده داود به نظر می رسد فقدان تجهيزات لازم براى انتقال زباله ها به منطقه ای مناسب جهت بازیافت و  همچنین استفاده از كاميونهای عموماٌ از رده خارج و از كار افتاده باعث مشکلات بهداشتی و زیست محیطی عدیده ای شده است. در بحث زباله باید گفت به کرات با بخشداری منطقه مذاکرات و مکاتبات لازم از طریق اداره محیط زیست صورت گرفته که به تبع آن  سطل هایی در امتداد جاده جهت جمع آوری زباله ها در نظر گرفته شده است هر چند که سرعت ساماندهی پسماندها در منطقه زیارتی امامزاده داود (ع) بسیار کند و بطئی می باشد .

(بقیه در ادامه مطلب) 

ادامه نوشته