انرژی زمین گرمایی ( ژئوترمال ) جایگزینی قابل اطمینان و دائمی برای سوختهای فسیلی
Ø انواع منابع زمین گرمایی :
· منایع آب داغ (سیستمهای هیدروترمال) : منابع آبی هستند که در زیر زمین داغ می شوند و سپس به سطح زمین انتقال می یابند که در میان انواع منابع زمین گرمایی با توجه به تکنولژی امروز، دارای بیشترین استفاده هستند .
· منابع بخار خشک : منابعی با درجه حرارت بسیار بالا هستند که از آنها بخار خشک و یا آمیزه ای از بخار و آب با دمای بسیار بالا استحصال می شود که به جهت تولید برق دارای آرمانی ترین شرایط هستند اما متاسفانه این منابع در دنیا نادرند .
· منابع تحت فشار : منابع عظیمی هستند که از آب شور تشکیل یافته اند و از نظر شرایط کلی به درجه اشباع رسیده اند و در لایه های میانی صخره های اعماق زمین محبوس هستند .
· تخته سنگهای خشک داغ : تخته سنگهای بسیار عظیم با منبع آتش فشانی هستند که در اعماق زمین وجود داشته و دمای بسیار بالا و فیزیک سخت دارند .
· مواد مذاب : این منابع که به نام گدازه ها شناخته می شوند در واقع ایده آلترین حالت ممکن برای منابع ژئوترمال بوده که دمای آن بین 700 تا 2000 درجه سانتیگراد است. با توجه به دمای بالای این منابع و محدودیتهای فنی موجود، امروزه از این منابع عظیم استفاده نمی شود .
Ø مزایای استفاده از انرژی زمین گرمایی
· تمیز بودن : در این روش همانند نیروگاههای بادی و خورشیدی نیازی به سوخت نیست بنابراین سوختهای فسیلی حفظ می شوند و هیچگونه آلودگی وارد هوا نمی شود.
· بدون ایجاد مشکل برای منطقه : فضای کمتری برای احداث نیروگاه نیاز داشته و عوارضی چون ایجاد تونل، چاله های روباز، کپه های آشغال و یا نشت نفت یا روغن را به دنبال ندارد .
· قابل اطمینان بودن : نیروگاه می تواند در طول سال فعال باشد و بدلیل قرار گرفتن روی منبع سوخت، مشکلات مربوط به قطع نیروی محرکه آن در نتیجه بدی هوا، بلایای طبیعی و یا تنشهای سیاسی وجود ندارد .
· تجدیدپذیری و دائمی بودن
· صرفه جویی ارزی : هزینه ای برای واردات سوخت از کشور خارج نمی شود و نگرانیهای ناشی از افزایش هزینه سوخت وجود نخواهد داشت .
· کمک به رشد کشورهای در حال توسعه : استقرار آن در مکانهای دورافتاده می تواند با تامین نیروی برق، استاندارد و کیفیت زندگی را در این مناطق بالا ببرد.
در حال حاضر حدود 72 کشور جهان از منابع زمین گرمایی بطور مستقیم استفاده می کنند. موارد استفاده مستقیم از انرزی زمین گرمایی و میزان مصرف هر کدام در دنیا عبارتند از :
· گرمایش و سرمایش ساختمانها (20%) آبزی پروری (4.2 %)
· کاربردهای صنعتی (4.2%) درمان بیماریها (28.8%)
· پمپهای حرارتی (33%) ذوب برف و یخ معابر و خیابانها و چشمه های
· کشاورزی (7.5 %) آب معدنی (1.9 %)
Ø تاثیر بهره برداری نیروگاهی از منابع زمین گرمایی برمحیط زیست :
تاثیرات نیروگاههای زمین گرمایی و راهکارهای کاهش اثرات آن به اختصار در جدول ذیل آمده است :
Ø انرژی زمین گرمایی در ایران
رشد روزافزون جمعیت، توسعه شهری و نیز اقتصاد انرژی در کشور ما، تولید 90000 مگاوات برق در سال 2020 را اجتناب ناپذیر ساخته است. درحدود 98% ظرفیت تولید فعلی نیروگاههای برق کشور به کاربرد سوختهای فسیلی متکی است. حال آنکه محدودیت منابع سوخت فسیلی، رشد مصرف داخلی و نبود منابع کافی برای صادرات از یکسو و موازین و معیارهای زیست محیطی توسعه پایدار از سوی دیگر، کاربرد انرژیهای تجدید پذیر در بستر تولید را اجتناب ناپذیر نموده است .
در کشور ما از سال 1354 و بمنظور شناسایی پتانسیلهای منبع انرژی زمین گرمایی مطالعات گسترده ای توسط وزارت نیرو با همکاری مهندسان مشاور ایتالیایی ENEL در نواحی شمال و شمالغرب ایران در محدوده ای به وسعت 260هزار هکتار کیلومتر مربع آغازگردید . نتیجه این تحقیقات مشخص نمود که مناطق سبلان، دماوند، خوی، ماکو و سهند با مساحتی بالغ بر 31هزار کیلومتر مربع جهت انجام مطالعات تکمیلی و بهره برداری از انرژی زمین گرمایی مناسب می باشند. در همین راستا برنامه اکتشاف مشتمل بر بررسیهای زمین شناسی، ژئوفیزیک و ژئوشیمیایی برنامه ریزی شد. در سال 1361 با پایان یافتن مطالعات اکتشاف مقدماتی در هر یک از مناطق ذکر شده نواحی مستعد با دقت بیشتری شناسایی شدند .
پس از یک وقفه نسبتا طولانی با هدف فعال نمودن مجدد طرح، گزارشهای موجود مجددا در سال 1369 توسط کارشناسان UNDP بازنگری شده و منطقه زمین گرمایی مشکین شهر بعنوان اولین اولویت جهت ادامه مطالعات اکتشافی معرفی شد. عملیات حفاری اولین چاه در پایان اردیبهشت ماه 1382 خاتمه یافته و در تاریخ 9/3/83 عملیات تست اولین چاه زمین گرمایی کشور آغاز گردید .
پتانسیل انرژی زمین گرمایی در ایران بر اساس مطالعات انجام شده در بیش از 10 منطقه شناسایی شده است. این مناطق بر اساس میزان فعالیتهای تکتونیکی، میزان چشمه های آب گرم و ظهورهای سطح الارضی و سایر شواهد زمین، شناسایی شده اند. بر اساس گزارش ارئه شده توسط سازمان انرژیهای نو ایران این مناطق به شرح زیر می باشند :
· منطقه تفتان - بزمان منطقه تکاب – هشترود منطقه بیرجند – فردوس
· منطقه خور – بیابانک منطقه اصفهان – محلات منطقه بندرعباس – میناب
· منطقه بوشهر- کازرون منطقه لار- بستک منطقه رامسر منطقه نایبند
Ø اهداف توسعه میدان و احداث نیروگاه زمین گرمایی مشکین شهر
· اکتشاف و توسعه میدان زمین گرمایی سبلان (مشکین شهر) جهت احداث نیروگاه به ظرفیت 55 مگاوات دردو فاز
· دستیابی به فن آوری بهره برداری از منابع زمین گرمایی در کشور و بومی نمودن دانش آن
· شناسایی پتانسیلهای غیر فسیلی منابع انرزی
· ایجاد تنوع در سبد انرژی کشور
· توسعه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مناطق محروم
· حفاظت از محیط زیست با بهره برداری از منابع انرژی پاک و تجدید پذیر و کاهش مصرف منابع فسیلی